کتابخانه بالقرآن

سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 46

صفحه 46

و در آنچه که روایت می خواهد بر آن دلالت بکند، دیگر مسألۀ عقل مطرح نیست، اینجا مسألۀ عرف مطرح است. برای این که روایت را باید عرف معنا کند، قرآن را باید عرف معنا بکند، اینجا دیگر جای عقل نیست، اینجا فهم عرف، و فهم عقلا متّبع است. لذا روایت عبد الله بن سنان را روی معیار و میزان عقلی پیاده نمی کنیم، روایت عبد الله بن سنان را باید در بازار معنا بکنیم، ببینیم در بازار روایت عبد الله بن سنان را چطور معنا می کنند. وقتی که روایت را در بازار می بریم، بازاری نمی پذیرد که شارع بتواند در تمام اطراف علم اجمالی ترخیص بدهد، آن دیگر فهم عرفی دارد، فهم عقلایی دارد، نه فهم عقلی. اگر ملاک در مفاد روایات هم دقتهای عقلیه بود، همین جا مسأله تمام بود. روایتی است دلالت کرده بر ترخیص در همه اطراف، عقل که می گوید: مانعی ندارد ترخیص در همه اطراف. اما روایت را عقل نباید معنا بکند، روایت را باید عرف معنا بکند. وقتی که مراجعه به عرف می کنیم، می گوییم: ایها العرف یقینا می دانیم اینجا خمر حرام موجود است، آیا شارع می تواند بگوید: بخور مانعی ندارد هردویش را ارتکاب بکن؟ عرف می گوید: نه، ما سر در نمی آوریم. ما اسم این را ترخیص در معصیت می گذاریم، ما این را مناقض با آن تکلیف معلوم بالاجمال می بینیم و چون این ترخیص در معصیت و ترخیص در معصیت جایز نیست، پس روایت عبد الله بن سنان معنایش این نیست که شما استفاده کردید، روایت عبد الله بن سنان مال شبهات بدویه است، باید فقط در شبهات بدویه پیاده شود. اما در شبهات مقرونۀ به علم اجمالی، چون مستلزم تناقض عند العرف است، عرف از روایت عبد الله استفاده ترخیص نمی کند، و ما هم متأسفانه مجبوریم که در فهم مفاد روایات، نظر عرف را ملاک و معیار قرار بدهیم.

لذا این مشکل سر راه ما وجود دارد و سبب می شود که روایت عبد الله بن سنان هم نتواند آن چیزی را که از نظر عقل تجویز شده، دلالت بر او داشته و دلالت بر ترخیص کند. دقت بفرمایید، شاید دراین باره توضیح مختصری ان شاء الله عرض کنم.

پرسش:

1 - چگونه به روایت مسعده بن صدقه بر اصاله الحلیه استدلال شده است؟

2 - اشکال در استدلال به روایت مسعده بن صدقه بر اصاله الحلیه را توضیح دهید.

3 - چگونگی تقدیم اصول دیگر بر اصاله الاحتیاط را در مصادیق روایت مسعده بیان کنید.

4 - نقش فهم عرفی در فهم از روایات تا چه حدّ است، توضیح دهید.