سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 460

داریم، واقع مطلب همین است. و اگر مقصود این است که بین اینها تغایر تحقق دارد، این تغایر در رابطۀ با ماهیت نیست، بلکه در رابطۀ با خصوصیات مفرّده و جهات فردیه است، و الاّ با قطع نظر از عوارض مشخّصه، نفس الماهیه و الطبیعه که متحقق در ضمن زید و عمرو است، بینشان هیچ گونه مغایرتی نمی بینیم. و همین طور در حیوانیت از نظر انواع حیوان، حیوانیت متحققۀ در ضمن انسان، غیر از حیوانیت متحققۀ در ضمن بقر و غنم نیست. از نظر حیوانیت در حقیقت حیوانیت و در ماهیت جنسی حیوانیت، هیچ فرقی بین اینها وجود ندارد.

بررسی جامع بین افراد طبیعی

مطلب دیگری که به نظر می رسد که ما این حرف را خیلی ابطالش کنیم، این است که قائل به این قول می گوید: در عین این که طبیعی علی حسب تعدد الافراد تحصّص به حصص پیدا می کند، و دارای حصص متعدد است، لکن جامع هم دارد. سؤال این است که جامعش چیست؟ آیا مقصود شما از جامع، جامع لفظی است؟ جامع عنوانی است؟ یعنی با این که بین این حصّه های مختلفه در ضمن زید و عمرو و بکر و خالد، مغایرت وجود دارد، مع ذلک در عنوان انسانیت مشترک هستند، و لفظ«انسان» همه را شامل می شود؟ اگر این حرف است، این حرف که شأن منطقی و فلسفی نیست که بگوید: اینها جامع لفظی دارند، بلکه فلسفه و منطق به واقعیات می نگرد، به الفاظ کاری ندارد. آیا مقصود اینها از این که می گویند: چنین جامعی وجود دارد، می خواهند بگویند یک جامع لفظی و عنوان مشترک لفظی تحقق دارد؟ که این اصلا صحیح نیست.

اما اگر بگویند: امر معنوی، جامع بین حصص است، آن امر معنوی کدام است و اسمش چیست؟ آیا امر معنوی، همین حصص متعدده است یا خارج از این حصص است؟ اگر آن امر معنوی، نفس این حصص است، فرض این است که این حصص، متغایر و متباین است، و اگر غیر از این حصص است، پس امر معنوی چیست؟

و تازه اگر امر معنوی داشته باشیم، و دارای حصص مختلفه باشد، نسبت آن امر معنوی به حصص، عنوانش کلی طبیعی به افراد خواهد شد، یعنی آن جامع هم باید به تعدد این حصص، حصص پیدا کند و در حقیقت در اینجا تسلسل لازم می آید.

چطوری تصور می کنید که از یک طرف، عنوان جامعی بین این حصص تصور می کنید، و از طرف دیگر، طبیعی را ذات حصص می دانید، و بین این حصص، مغایرت و