سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 468

جنس، فرق هست(البته تعبیر ایشان از نوع و جنس هم به عام و خاص شده، که این غیر از عام و خاص اصطلاحی در کتاب العام و الخاص است.) ولی مثال را روشن می زنند، از عام به حیوان تعبیر می کنند، و از خاص به انسان تعبیر می کنند، که مقصودشان از عام و خاص، همان جنس و نوع است. ایشان می فرماید: بین جنس و نوع و بین مطلق و مشروط فرق هست.

در باب مطلق و مشروط می فرماید: ما می توانیم برائت شرعیّه را جاری کنیم، به همان نحو که در باب اجزا جاری می کردند، منتها در باب اجزا، حدیث رفع را روی جزئیت جزء مشکوک پیاده می کردند، اینجا روی شرطیّت شرط مشکوک پیاده می کنند. آنجا مای موصولۀ«ما لا یعلمون» را عبارت از جزئیّت می دانستند در باب سوره، اینجا ماء موصوله تطبیق بر شرطیت می شود، «ما لا یعلمون» یعنی«الشرطیه المجهوله، الشرطیه التی لم یتعلق بها علم المکلّف»، لذا می فرماید: هیچ فرقی نمی کند، هم در آنجا و هم در اینجا برائت شرعیه جاری می شود.

اما در باب نوع و جنس که از آن به عام و خاص تعبیر کردند، می فرماید: اینجا خصوصیّت انسانیّت، یک امر جدایی نیست، یک امر مغایری نیست، به خلاف مثلا وضو که یک امر زائدی است. طهارت یک امر زائد بر نماز است. چون شک در شرطیت این امر زائد داریم، برائت شرعیه جاری می کنیم. اما اینجا خصوصیّت در همان ذات انسان است، از خود انسان انتزاع می شود. اینجا می گوید: ما در چه چیزی برائت جاری کنیم؟ لذا می فرماید: اینجا برائت شرعی هم جریان پیدا نمی کند، بلکه همان مسألۀ متباینین و دوران بین متباینین اینجا پیاده می شود.

عدم جریان برائت شرعیه طبق قول به عدم انحلال در باب اقل و اکثر اجزاء

ما با مرحوم آخوند دو مطلب داریم: یکی این که ما در باب اقلّ و اکثر در اجزا گفتیم:

اگر کسی قائل به عدم انحلال علم اجمالی شد، که معنای عدم انحلال، این است که علم اجمالی به قوّت خودش باقی است و جایش را علم تفصیلی و شک بدوی پر نکرده است، گفتیم: اگر این حرف را بزنید، لازمۀ این حرف این است که برائت شرعیه به طور کلی بابش مسدود شود چه بخواهید برائت را در رابطۀ با وجوب اکثر جاری کنید، چه بخواهید برائت را در رابطۀ با جزئیّت پیاده کنید(که ایشان پیاده کرده بودند) و چه بخواهید برائت را در رابطۀ با وجوب غیری مقدّمی سورۀ مشکوکه الوجوب جاری کنید.