سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 48

می کنید«ظواهر القرآن حجّه» بعد ظاهر را معنا می کنید، یعنی«ما یفهمه عرف العرب من الکلمات و الجملات» آن ظهوری که این آیه و روایت در نزد عرف دارد آن ظهور متّبع است، آن ظهور حجّیت دارد. مفاد ادله ترخیص باید از عرف گرفته شود، و باید آیه و روایت را عرف معنا بکند. ما وقتی که مراجعه به عرف می کنیم، می گوییم: ایّها العرف شارع یک جایی گفته: «الخمر حرام» بعد روایتی هم از امام صادق(علیه السلام) آمده است که سندش هم صحیح است، می گوید: «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال حتی تعرف الحرام منه بعینه فتدع». آیا شما از این روایت عبد الله بن سنان استفاده می کنید که من در این موردی که علم اجمالی به حرمت دارم، برطبق این روایت شارع می خواهد ارتکاب خمر مردد بین انائین را ترخیص بدهد و تجویز کند، و از آن حرمت خمر رفع ید کند، «فی صوره علم الاجمالی» آیا از«کل شیء فیه حلال و حرام» یک چنین معنایی استفاده می کنیم؟ عرف ابای از این معنا دارد، عرف می گوید: من استفاده نمی کنم. می گوییم: چرا؟ آیا لفظ قصور دارد؟ می گوید: نه من چون این معنا را ترخیص در معصیت می دانم، و مستلزم تناقض می دانم، لذا از«کل شیء فیه حلال و حرام» چنین استفاده ای نمی کنم. این روایت نمی خواهد این حرف را بزند، نمی خواهد این مفاد را داشته باشد. عرف این جور می گوید. هی شما بگو: از نظر عقل مانعی ندارد، ترخیص در اطراف علم اجمالی، ترخیص در معصیت نیست، و این ترخیص با آن تحریم خمر، بینشان مناقضه تحقق ندارد. این معنایش رفع ید از مصلحت اقوی و مصلحت اتم است.

عرف می گوید: من این چیزها را درک نمی کنم، من این مسائل را نمی فهمم. امام صادق (علیه السلام) این جمله را برای اصحابشان گفته اند. می خواستند مطلبی را از این راه تفهیم کنند، و ملاک در فهم هم، فهم اصحاب است. فهم اصحاب، یعنی همان فهم بازار، همان فهم عرف، همان فهم عقلا. لذا ما نمی توانیم یک چنین چیزی را از این روایت استفاده بکنیم. آیا روایتی که این جهت در آن وجود دارد. ما می توانیم این روایت را به عنوان مقابل علم، و دلیل مرخّص در اطراف علم اجمالی قرار بدهیم؟ این مطلبی بود که آن روز ذکر کردیم.

ممکن است شما یک حرف صناعتی هم اینجا بزنید(این حرف قبلی حرف عرفی بود) که آن هم نتیجه اش، همان نتیجه خواهد شد.

(سؤال... و پاسخ استاد): معنا می کند، می گوید: این عبارت این را نمی خواهد بگوید.

برای خاطر این که این یک مطلبی است که ما نمی توانیم بپذیریم. چون برای ما قابل