سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 480

منهی عنها است. و شاهد روشنش این است که اگر کسی نماز را ترک بکند، اینطور نیست که مخالفت دوتا حکم را کرده باشد، هم امر به صلاه را مخالفت کرده باشد، و هم نهی از ترک الصلاه را مخالفت کرده باشد. اگر بگوییم: امر به شیء مقتضی نهی از ضد عام است، معنایش این است که در مورد هر واجبی دوتا تکلیف وجود دارد: یکی امر متعلق به فعل، یکی هم نهی متعلق به ترک. «بالنتیجه اذا عصی و خالفه» باید استحقاق عقوبتین داشته باشد. درحالی که هیچ کس نمی تواند به این معنا ملتزم بشود که ترک المأمور به موجب استحقاق دو عقوبت است.

لکن حالا این مقدمه را در اینجا قبول می کنیم که امر به قتل فرضا در ما نحن فیه، موجب نهی از ترک قتل است. یک مقدمه ای را در مقدمات بحث اقلّ و اکثر مطرح کردیم که در باب مرکبات، مثل نماز، این مرکب از نظر وجود دارای وجود واحد است، اینطور نیست که این مرکب اعتباری بلحاظ اینکه اجزای متعدد دارد، وجودات متعدده باشد. از نظر صلاه، یک وجود برای صلاه تحقق پیدا کرده. آیا در ناحیۀ عدم مسأله چطور است؟

اتحاد مرکبات از نظر وجود و عدم

مرکبات همان طوری که در مقام وجود، دارای وجود واحد است، آیا در مقام عدم هم دارای عدم واحد است؟ یا در مقام عدم، دارای اعدام متعدده است که عدم کلّ جزء، مستقلا عدم مرکب باشد، بطوری که اگر ما یک مرکب از ده جزء داشته باشیم، این در مقام وجود، دارای یک وجود است، اما در مقام عدم، صدها عدم برای این مرکب تصور می شود برای اینکه عدمش یک وقت به عدم جزء اخیر است، یک وقت به عدم جزء نهم است، یک وقت به عدم جزء هشتم است، یک وقت به عدم دو جزء است، یک وقت به عدم سه جزء است، یک وقت به عدم هشت جزء است. اعدام متعدده ای در رابطۀ با اجزای ده گانه تصور می شود.

آنجا ما گفتیم: همان طوری که مرکب، دارای وجود واحد است، از نظر عدم هم دارای عدم واحد است، منتها راههای رسیدن به این عدم واحد فرق می کند و سبب تحقق این عدم واحد مختلف است، و الا نمی شود در ناحیۀ وجود، وحدت در کار باشد، اما در ناحیۀ عدم، تکثّر در کار باشد. اگر ما این حرف را بزنیم، باز این مناقشه ای که اینجا می خواهیم مطرح بکنیم، پیاده نمی شود.

اما اگر بگوییم: مرکب در ناحیۀ وجود، وجود واحد است و در ناحیۀ عدم، اعدام