سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 485

این امر هست، این نواهی هستند، بمجرد اینکه این امر کنار برود، نواهی هم خودبه خود منتفی خواهند شد. این قدر تبعیت برای این نواهی نسبت به اوامر در کار است. وقتی که اینها تابع اوامر شدند، چطور می شود که برائت عقلیه حق ندارد در خود امر جریان پیدا بکند، اما وقتی که نوبت به نواهی تابعه می رسد می گویید: جریان برائت عقلیه مانعی ندارد؟ ما ادعا می کنیم در عین اینکه این نواهی متعدد است، مع ذلک روی حساب تبعیت نمی شود در این نواهی برائت عقلیه جاری کرد.

جریان قاعده اشتغال در مقام

جواب دوم این است که این حرف را هم کنار می گذاریم، شما در باب این نواهی نسبت به آن نهی مشکوک، اجرای برائت بکنید، هیچ مانعی ندارد، ما هم اشکالی نمی کنیم که این نواهی جنبه تابعیت دارد و در سعه و ضیق تابع اوامر است، شما در آن نهی دوم اجرای برائت بکنید. نتیجه چه می شود؟ نتیجه این می شود که در مقام امتثال و موافقت امر هم شما حجتی دارید. شما اصاله البرائه جاری کردید، گفتید: نهیی در کار نیست، خوب نباشد. تکلیفی که به شما متعلق شده، امر است. در امر که می گویید: برائت عقلیّه جریان پیدا نمی کند، اگر مولا به شما گفت: من تو را امر به قتل کردم، در امر که برائت عقلیه جاری نبود، مفهوم قتل هم که برای تو مشخص بود، چرا تو به یک ضربه ای که نمی دانی که در دنبال این ضربه آیا قتل تحقق پیدا می کند یا نمی کند اکتفا کردی؟ پس جای اشتغال یقینی فراغ یقینی لازم دارد کجاست؟ شما می توانید در مقابل این بیان مولا بگویید: من در نهی برائت جاری کردم؟ برائت جاری کن، آیا این برائتی که شما جاری می کنید، بالاتر از آن است که محققین می گویند که امر بشیء اصلا مقتضی نهی از ضد نیست. اصلا در باب ضد، نقیض، ترک، ضد خاص، ضد عام نهیی وجود ندارد.

آیا این اجرای برائت شما از این قول بالاتر است؟ شما اصلا بگویید: در ناحیۀ ترک مأمور به، ضد خاص، ضد عام، اصلا نهی وجود ندارد. پس حالا که نهی وجود ندارد، پس در رابطۀ با امر هم بگوییم: دیگر اصاله الاشتغال نیست بخاطر اینکه در ناحیۀ ترکش نهی وجود ندارد. بعد از آن که در رابطۀ با یکی از این نواهی اجرای برائت می کنید، فقط وجود این نهی کنار می رود، اما تکلیف مولا که نهی نبوده. تکلیف مولا امر بوده و در مقابل این امر مولا باید حجّتی داشته باشید. آیا اتیان به یک عملی که شما نمی دانید مأمور به مولا با آن عمل تحقق پیدا می کند، اتیان به یک عمل احتمالی، جوابگوی امر