سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 493

مسائل عقلی است.

لزوم احراز تمامیت سبب برای تحقق مسبب

حالا که اینطور شد، ما به این تقریبی که برای جریان حدیث رفع در اینجا ذکر شد، این اشکال را داریم، می گوییم: شما حدیث رفع را جاری کردید، حدیث رفع می گوید:

ترتیب بین الجانبین اعتبار ندارد، «لأنه امر مجهول، لأنه مما لا یعلمون». ما با اجرای حدیث رفع، اعتبار ترتیب بین جانبین را از بین بردیم، دیگر ترتیب را رعایت نکردیم، حالا این مسأله پیش می آید که شما از کجا احراز می کنید این غسلی که بدون ترتیب، انجام می دهید، «تمام السبب لحصول الطهاره» است؟ تا تمامیت سبب احراز نشود، مسألۀ طهارت، مشکوک است. مسألۀ تحقق طهارت، معلوم نیست. شما از چه راهی تمامیت این سبب را احراز می کنید؟

شما ناچارید که اینجا یک لازم عقلی را به واسطۀ حدیث رفع، اثبات بکنید. مسألۀ اصل مثبت، تنها در باب استصحاب نیست، همان طوری که استصحاب، مثبتاتش حجیّت ندارد؛ یعنی لوازم عقلیه و عادیه و آنچه که به توسط لوازم عقلیه و عادیه مترتب است، بر استصحاب ترتب پیدا نمی کند، در باب حدیث رفع هم مسأله همین طور است. شما اگر بتوانید با اجرای حدیث رفع، ثابت بکنید که این غسلی که فاقد ترتیب بین الجانبین است، «تمام السبب لحصول الطهاره» است و سبب کامل برای تحقق طهارت است، آنوقت است که در ناحیۀ مسبب، شکی برای شما باقی نمانده، آنوقت است که در رابطۀ با طهارت، دیگر تردیدی ندارید. اما این معنا از کجا پیدا می شود؟ این معنا را از چه راهی ثابت بکنیم؟ آیا حدیث رفع که دلیل یک اصل شرعی است، می تواند این لازم عقلی را ثابت بکند؟ می تواند برای اثبات لازم عقلی کفایت داشته باشد؟

عدم حجیت اصل مثبت در باب اصاله البرائه شرعی

اگر ما اصل مثبت را در باب استصحاب، حجت بدانیم، اینجا می توانیم روی حدیث رفع به عنوان یک اصل برائت شرعی مثبت، تکیه بکنیم. اما همان طوری که در باب استصحاب، اصل مثبت، فاقد حجیت است، در باب اصاله البرائۀ مستند به حدیث رفع هم همین معنا پیاده می شود. لذا شما با اجرای برائت شرعی، نمی توانید در اینجا به هدف برسید و تردیدتان را راجع به مسبّب و شکتان را دربارۀ مسبب، مرتفع بکنید. پس همان