سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 497

قمری را واجب کند، البته این فرض آنجایی است که اقل و اکثر ارتباطی باشد و ماه مردد شده بین سی روز و بین اینکه بیست و نه روز باشد. می فرماید: این یک مثال برای اینجاست.

این مثال شیخ هم روشن است. شهر که یک عنوان مسببی ندارد. شهر خودش یک مفهوم مبیّنی است که به تعبیر ایشان«ما بین الهلالین» است. ما بین هلال اول رمضان مثلا، حالا ولو اینکه رمضان، به لحاظ استقلالی بودنش، از این عنوان ما خارج است، ما فعلا در اقل و اکثر ارتباطی، داریم مثال ذکر می کنیم ولی از نظر عنوان ما، ماه«بین الهلالین» است، هلال اول رمضان و هلال اول شوال. این ما«بین الهلالین، یسمی شهرا». آیا این شهر، یک عنوان دیگری است، غیر از این ایام که عبارت از بیست و نه روز و یا سی روز است، یا این هم مثل همان«مجموع العلماء» که مردد بین صد عالم و صد و یک عالم است می ماند؟

پس یک مثالی که مرحوم شیخ ذکر کرده اند، این مثال است که اگر صوم یک ماه هلالی که عبارت از«ما بین الهلالین» است، وجوب پیدا کرد به نحو ارتباط و به نحو همان عام مجموعی که در«اکرم العلماء» مطرح شد، بعد تردید کردیم. اینجا منشأ تردید، امر خارج است، به شارع ارتباط ندارد که شارع بگوید: هلال دیده شد یا نشد؟ دیده شدن و یا نشدن، یک امر خارجی است. از راههای دیگر باید رفع شک بشود«و لیس من وظیفه الشارع».

پرسش:

1 - جریان برائت عقلیه و برائت شرعیه را در اسباب و مسببات شرعیه بررسی کنید.

2 - مقتضای حکومت عقل در اسباب و مسببات چیست؟

3 - لازمۀ احراز تمامیت سبب برای تحقق مسبب چیست؟

4 - آیا اصل مثبت در باب اصاله البرائۀ شرعی حجت است؟ توضیح دهید.

5 - اقل و اکثر در شبهات موضوعیه را با مثال تعریف کنید.