سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 500

بیان این طهارت بیان کرده و یک چیزی را سبب قرار داده و شما در سبب، بین اقل و اکثر برایتان تردید پیدا شده است. پس آنچه که در آن تردید است بین اقل و اکثر است که او غیر مأمور به است. او سبب للمأمور به است، و در خود مأمور به هیچ تردیدی برای شما وجود ندارد.

اما در اینجا مرحوم شیخ، طهور را این طوری معنا نمی کند، می فرماید: «الطهور فعل رافع للحدث» و آن فعل رافع للحدث دیگر مسبب نیست، آن محصّل از چیزی نیست.

«الفعل الرافع للحدث» خود وضو است. «الفعل الرافع للحدث» خود غسل است. آن وقت شما شک دارید که«الفعل الرافع للحدث» تحقق پیدا کرد یا تحقق پیدا نکرد؟ مأمور به وجود پیدا کرد یا وجود پیدا نکرد؟ و این در آن مثال قتلی که ما سابقا ذکر می کردیم در اسباب محصّلات آنجا مسأله برای شما بهتر روشن می شود. یک وقت مولا مأمور به را عبارت از قتل قرار می دهد، می گوید: «اقتل زیدا» شما می بینید که این قتل از راه سبب باید تحقق پیدا بکند، سبب عقلی لازم دارد، سبب عقلیش عبارت از ضرب و ضربتین است. یک ضرب که تحقق پیدا کرد، شک می کنید که آیا قتل در دنبال ضربت واحده محقق شد یا محقق نشد. اینجا شک در اسباب است، شک در محصل است. مأمور به عبارت از قتل است. شما در خود مأمور به هیچ گونه تردیدی ندارید، اما تردید شما در ناحیۀ سبب است، و اینکه آیا ضربۀ وارده مؤثّر در حصول قتل هست یا مؤثّر در حصول قتل نیست. اینجا مسألۀ سببیت و مسببیت کاملا روشن و واضح است.

حالا ما سؤال می کنیم که اگر مأمور به عبارت از قتل نبود، بلکه عبارت از ضرب مؤثّر در قتل بود، مثل اینکه مولا گفت: «اضربه ضربا موجبا للقتل» اگر مولا مأمور به را ضرب مؤثّر در قتل قرار داد، اگر خارجا شک کنید که آیا ضربۀ واحده تأثیر در قتل می کند یا تأثیر در قتل نمی کند، آیا این هم شک در سبب مأمور به است؟ شک در محصل مأمور به است؟ مگر مأمور به مسبب از چیست؟ اگر مأمور به، قتل باشد، آن حالت مسببی دارد.

اما اگر خود مأمور به«الضرب المؤثر فی القتل» باشد دیگر«الضرب المؤثر فی القتل» مسبب از چه می تواند باشد؟ متأثّر و متحصل از چه می تواند باشد؟ این خودش مأمور به است. اگر شما شک کردید که آیا ضربۀ واحده مؤثّر در قتل هست یا نیست، معنایش این است که شما شک دارید در اینکه خود مأمور به تحقق پیدا کرده یا پیدا نکرده، اینجا دیگر عنوان اسباب و محصلات را به طور کلی باید کنار بگذاریم و اسمش را اقل و اکثر ارتباطی در شبهۀ موضوعیه بگذاریم. مرحوم شیخ دربارۀ طهور همین معنا را تفسیر