سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 501

طهور قرار دادند.

اگر شما بگویید: معنایش این نیست، ایشان روی این معنا دارد بحث می کند، می فرماید: من در صورتی مسألۀ طهور را به عنوان مثال ذکر می کنم که طهور را اینطوری معنا کنیم. اما اگر کسی گفت که طهور معنایش این نیست، به مثال ارتباطی ندارد. «الطهور فعل رافع للحدث او المبیح للصلاه» و فعل رافع للحدث دیگر لا یکون سبب، لا یکون له محصّل، در نتیجه این مثال دوم مرحوم شیخ هم یک مثال صحیحی است و کاملا بر ما نحن فیه منطبق است. بعد از آنکه این مثالها به ضمیمۀ آن مثالی که ما عرض کردیم روشن شد حالا باید بحث بکنیم.

یک نکته شاید مورد توجه قرار نگرفته است که باید آن را عرض کنیم. در این بحثهایی که از اول برائت تا اینجا مطرح کردیم، بحث شبهۀ موضوعیه را تا به حال مطرح نکردیم، در همان تکالیف استقلالیه و غیر ارتباطیه، در همان مثالهایی که می زدیم، شما شک دارید که این مایع خمر ام لا؟ آیا در آن برائت هم راه پیدا می کند یا نمی کند؟ ما تا به حال این را بحث نکردیم برای این نکته ای که می خواهم تذکر بدهم که چه عنوانی بر این منطبق است؟

عنوان اقل و اکثر استقلالی در شبهات موضوعیه

وقتی که می خواهیم بحث کنیم که این مایع مردد بین خمر و خلّ آیا برائت در آن جاری می شود یا احتیاط از نظر عقل جریان پیدا می کند، چه عنوانی می توانیم به این بدهیم؟ عنوانش اقل و اکثر استقلالی است در شبهات موضوعیه، یعنی تمام این شبهات موضوعیه ای که در ذهن شما نوعا بوده، عنوانش اقل و اکثر است برای اینکه خمر یک مصادیق معلومه و متیقنه ای دارد و یک مصادیق مشکوکه دارد. در این مصادیق مشکوکه، شک ما این طوری است که مولا که می فرماید: «لا تشرب الخمر» آیا نهی مولا و زجر مولا به آن خمرهای معلومه توجه پیدا کرده در صورتی که این مشکوکات خمر نباشد یا اینکه علاوۀ بر آن خمرهای معلوم، این خمرهای مشکوک الخمریه هم داخل در دایرۀ«لا تشرب الخمر» است به احتمال اینکه این به حسب واقع ممکن است خمر باشد؟ لذا همان شبهات موضوعیه ای که به همین عنوان برگزار می کنیم واقعش را اگر بخواهیم حساب بکنیم، مردد بین متباینین نیست بلکه تردید بین اقل و اکثر به نحو شبهۀ موضوعیه است، منتها اقل و اکثر استقلالی است، و ما الان بحثمان در اقل و اکثر ارتباطی است.