سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 509

استقلالی است به لحاظ اینکه احکام متعدده است و هر حکمی مستقلا خودش مخالفت و موافقت دارد اکرام زید ارتباطی به اکرام عمرو ندارد اکرام عمرو ارتباطی به اکرام بکر ندارد حالا مولا گفته: «اکرم کل عالم» ما در خارج تردید پیدا کردیم که«هل یکون زید عالما أم لیس بعالم» نمی دانیم که زید عالم هست یا نه؟ شبهه در عالمیت زید داریم و این شبهه هم، شبهه موضوعی است به مولا ارتباطی ندارد که رفع شک بکند، خودمان باید این مسأله را روشن کنیم. حالا که روشن نشده، ما مانده ایم و شک در عالمیت زید، آیا در اینجا از نظر عقل برائت جریان پیدا می کند یا پیدا نمی کند؟

ما مدعی هستیم که جریان پیدا می کند برای اینکه ابتداء مسأله به این صورت است که هریک از افراد علما، حکم مستقل دارند، و به یکدیگر مرتبط نیستند. وقتی که شک می کنیم«فی ان زیدا عالم أم لا» شک می کنیم که آیا یک حکم مستقل، وجوب اکرام در رابطه با زید وجود دارد، یا حکم وجوب اکرام استقلالی در رابطه با زید وجود ندارد.

شک در وجوب اکرام زید داریم. ما معتقدیم که قاعده قبح عقاب بلا بیان در اینجا جریان پیدا می کند.

مقتضای بررسی معنای بیان در قاعده قبح عقاب بلا بیان

بیان ذلک: چرا قاعده قبح عقاب بلا بیان جریان پیدا می کند؟ برای اینکه آیا مقصود از کلمه بیان که در قاعده قبح عقاب بلا بیان مطرح است، همان نفس تحقق بیان من قبل المولی است، ولو اینکه این بیان به من و شما نرسیده باشد ولو اینکه این بیان در اختیار من و شما قرار داده نشده باشد؟ یا اینکه مقصود از این بیان، یک معنای دقیق تری است.

اصلا دنبال بیان در قبح عقاب بلا بیان، کلمه«من المولی» نیست، ولو اینکه ما در تعبیراتمان کلمه من المولی را ذکر می کنیم بلکه این بیان به معنای حجت است، و حجت هم، حجت بر تکلیف است. یعنی تا زمانی که حجت بر تکلیف وجود نداشته باشد، حجت بر الزام وجود نداشته باشد، حجت بر حکم وجود نداشته باشد. تا زمانی که حجت وجود نداشته باشد، این عقاب قبیح است و درست نیست که مولا مؤاخذه و عقوبتی داشته باشد.

پس دنبال کلمه عقاب بلا بیان، کلمه«من المولی» نیست که همیشه شما مسأله را در رابطه با بیان المولی مطرح بکنید، و الا اگر مولا حکم را بیان کرد، لکن این بیان به شما نرسید آیا می تواند شما را عقوبت بکند؟ می تواند شما را مؤاخذه بکند؟ این دلیل بر این