سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 511

بر تکلیف تمام نشود، «یقبح للمولی العقوبه و المؤاخذه» پس در اقل و اکثر استقلالی در شبهه موضوعیه با این تقریری که ملاحظه فرمودید برائت عقلیه جریان پیدا می کند، و زید مشکوک العالمیه وجوب اکرام ندارد.

بررسی شبهه موضوعیه در اقل و اکثر ارتباطی

اما در شبهه موضوعیه در اقل و اکثر ارتباطی مثل عام مجموعی، اگر گفت: «اکرم مجموع العلماء» به همان کیفیتی که عرض کردیم که در اینجا یک حکم در کار است، و عنوان مجموع العلماء، موضوعیت دارد به طوری که باید این عنوان احراز بشود، مثل عنوان صلاتی که خداوند تبارک و تعالی در«أَقِیمُوا الصَّلاهَ» اخذ فرموده. اینجا با همین تقریب، مسأله روشن است. اگر شما صدتا عالم را اکرام کردید آن نفر صد و یکم که عبارت از زید بود، این مردد بود بین انه عالم أو لیس بعالم، اینجا دیگر شما نمی توانید برائت عقلیه را جاری بکنید برای اینکه اینجا اینطور نیست که هر فردی، حکم مستقل داشته باشد. این عنوان را باید در اختیار مولا بگذارید. همان طوری که اگر مولا گفت:

«اقم الصلاه» شما حتما باید این معنا را احراز کنید که این عمل شما، عمل صلاتی باشد.

لذا در اوایل بحث اقل و اکثر در اجزا یک نکته ای را به عنوان مقدمه بحث، بیان کردیم که در اقل و اکثر در باب اجزا، مثل سوره که نماز ده جزء یا نه جزء است، این نزاعی که واقع شده در اینکه آیا برائت جریان پیدا می کند یا برائت جریان پیدا نمی کند، این روی مبنای این است که ما الفاظ عبادات را مثل کلمه صلاه، اسامی برای اعم از صحیح و فاسد بدانیم، و الا اگر کسی قائل بشود به اینکه صلاه، اسم برای صلاه صحیحه است، و صلاه صحیحه آن است که واجد تمام اجزا و شرایط باشد، اگر کسی این مبنا را قائل بشود، اصلا نمی تواند در اقل و اکثر در باب اجزا برائت را جاری بکند برای اینکه اگر نماز را بدون سوره آورد، اصلا نمی داند نماز را آورده یا نیاورده است. نمی داند عنوان مأمور به را در خارج ایجاد کرده یا نه برای اینکه اگر نماز اسم برای صحیح باشد و به حسب واقع سوره هم جزئیت داشته باشد، دیگر عمل نه جزئی فاقد سوره، لیست بصلاه، و این آدم متحیر است در اینکه«عمله هل یکون صلاه أم لا یکون بصلاه». اگر یک چنین تردیدی برای کسی پیدا بشود، هیچ کس در اینجا مسأله برائت را جاری نمی کند.

بالاخره باید عنوان مأمور به را در مقام اطاعت و در مقام موافقت احراز بکنیم، بدانیم که صلاه تحویل مولا دادیم، عنوان صلاه را در اختیار مولا گذاشتیم.