سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 516

بدهیم. اگر یک چیزی در حال عمد جزئیت پیدا کرد حتما در حال غفلت هم جزئیت دارد و لازمه جزئیتش در حال غفلت، این است که این عملی که بدون این واقع شده چون مطابق با مأمور به نبوده و فاقد بعضی از خصوصیات مأمور به بوده، باطل است. تعبیر ایشان خیلی صریحتر از این است، می فرماید: «ما کان جزء فی حال العمد، فهو جزء فی حال الغفله» یعنی بیش از این راه ندارد و ما نمی توانیم جزئیت را به حال عمد اختصاص بدهیم. اگر در حال عمد، جزئیت پیدا بکند، کأنّ مثل مرض مسری در حال غفلت هم لا محاله باید جزئیت داشته باشد.

دلیل مرحوم شیخ(ره) بر بطلان عمل فاقد جزء در صورت غفلت

بعد در مقام تعلیل می فرماید: برای اینکه فرض کنید این آدم شروع کرد به نماز، در اول شروعش به نماز، چه تکلیفی به او توجه پیدا کرده است؟ تکلیف به صلاه مع السوره.

حالا که رسید به آن محلی که باید سوره را انجام بدهد و غفلت کرد از سوره و بطور کلی سوره را فراموش کرد، غفلت سبب نمی شود که امر تغییر بکند و تکلیف عوض بشود برای اینکه اگر تکلیف بخواهد عوض بشود باید بگویند: «ایها الغافل لا یجب علیک السوره». به غافل که نمی شود خطاب غافل متوجه کرد. به مجردی که به غافل، غافل بگویند، غفلتش از بین می برد و سهوش برطرف می شود. غافل که«لا یتوجه الیه انه غافلا» بعد از گذشت زمان توجه پیدا می کند که در موقع خواندن سوره غافل بوده و الا در آن حال«لا یکون ملتفتا الی انه غافلا» اگر توجه به غفلتش پیدا بکند فوری غفلتش برداشته می شود، وقتی که غفلتش برطرف می شود، موضوع از بین می رود. به آدم ملتفت می شود گفت: «ایها المتلفت یجب علیک کذا»، اما به غافل چطور می شود گفت: «ایها الغافل یجب علیک کذا او لا یجب علیک کذا»؟ تا بخواهید خطاب غافلا را به او متوجه بکنید، عنوان از بین می رود. تا توجه به غفلتش پیدا بکند، موضوع غافلا منتفی می شود.

لذا این امر به صلاه مع السوره که از اول نماز به او متوجه بوده، حالا که رسید به موضعی که باید سوره را قرائت بکند و غفلت کرد از اینکه سوره را قرائت بکند، نمی شود این امر تغییر بکند و تکلیف عوض بشود و خطاب غافلا به او متوجه بشود، لذا تکلیف، همان تکلیف است منتها ضمن اینکه برای غافل هم همان تکلیف عامد وجود دارد اما در عین حال در حال غفلت هم نمی شود در آن حال، مکلّف به انجام سوره باشد.

پس اینجا دوتا اشکال در کار است: یکی اینکه نمی شود به او گفت: «ایها الغافل