سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 517

لا یجب علیک السوره»، برای اینکه تا بگویید: غافل، غفلتش از بین می رود و نمی شود به او گفت: «مع انک غافلا یجب علیک سوره»، برای اینکه این برایش مقدور نیست. کسی که بطور کلی غفلت از سوره کرده، قدرت ندارد سوره را انجام بدهد، مقدورش نیست سوره را انجام بدهد لذا ما هستیم و یک امر قبل از غفلت که به او توجه پیدا کرد به اینکه باید نماز مع السوره خوانده بشود، و مسألۀ غفلت که حادث شد، نتوانست وضع را تغییر بدهد و موجب تغییر تکلیف نشد. فقط مسأله ای که بوجود آمد اینکه در حال غفلت نماز را بدون سوره به آخر رساند و بعد از نماز رفع غفلت شد از او. اینجاست که حساب می کند می بیند یک تکلیف به صلاه مع السوره به او توجه پیدا کرده، و این عملی را هم که در خارج انجام داده، نتوانسته جوابگوی این تکلیف مولا بشود، برای اینکه عملش فاقد سوره بوده، فاقد جزء بوده لذاست که عقل در اینجا حکم می کند به وجوب الاعاده تا اینکه مأتی به با مأمور به موافقت پیدا بکند.

بررسی کلام مرحوم شیخ(ره) از نظر مقام ثبوت و مقام اثبات

این بیان مرحوم شیخ در کتاب رسایل از آن بیانهایی است که به دنبالش جنجال فراوان به پا شده، و حرفهای زیادی در این رابطه گفته شده، و جوابهای زیادی از مرحوم شیخ داده شده که ما ان شاء الله بعضی از آن جوابها را بعدا ذکر می کنیم لکن قبل از آن که به آن جوابها برسیم اینجا یک سؤالی از مرحوم شیخ(علیه الرحمه) داریم و آن این است که اینکه شیخ می فرماید: «ما کان جزءا فی حال العمد فهو جزء فی حال الغفله» یعنی چیزی که در حال عمد، جزئیت پیدا کرد لا محاله باید در حال غفلت هم جزئیت پیدا بکند، آیا شما این حرف را در رابطه با مقام ثبوت می زنید یا در رابطه با مقام اثبات؟

به عبارت روشن تر: می خواهیم از مرحوم شیخ سؤال کنیم که آیا قبل از آنکه ما به مقام خطاب غافل و مقام اثبات برسیم اصلا این معنا قابل تصور هست که یک چیزی جزئیت مطلقه داشته باشد و یک چیزی جزئیت فی خصوص حال العمد داشته باشد؟ می خواهیم بگوییم: اصلا در مقام تصور جزئیت و مقام ثبوت جزئیت آیا این معنا امکان پذیر هست یا نه؟ آیا امکان ندارد که مثلا بین سوره و بین تکبیره الاحرام از نظر مقام ثبوت فرق باشد، و فرقش به این کیفیت باشد که دخالت تکبیره الاحرام و جزئیت تکبیره الاحرام برای نماز، یک جزئیت مطلقه باشد که بین حال عمد و حال غفلت، هیچ فرقی نکند یعنی این قدر تکبیره الاحرام در باب صلاه نقش دارد که حتی کسی غفلتا هم تکبیره