سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 52

لذا عرف از«رفع ما لا یعلمون» و همین طور از«الناس فی سعه ما لم یعلمون» این معنا را استفاده نمی کند، این مورد را از موارد ثبوت علم می بیند، نه از موارد عدم العلم و الجهل، یعنی در حقیقت علم اجمالی کأنّ یک اضافه ای به علم دارد، یک اضافه ای به جهل دارد. عرف در اینجا آن اضافۀ به علمش را مورد تکیه قرار می دهد، و این را مشمول«ما لا یعلمون» نمی بیند. لذا در ذهن ما هم بعید است که ما به«رفع ما لا یعلمون» تمسک بکنیم، و بگوییم: با وجود علم اجمالی به خمر حدیث رفع دلالت بر رفع می کند.

این نظر عرف است در این باب. پس ادلۀ برائت هم نقشی ندارد.

یک چیز دیگر اینجا باقی مانده است و آن مسألۀ استصحاب است. فرض کنید که علم اجمالی داریم به این که یکی از این دو ظرف خمر است، درحالی که حالت سابقه در هر دو حلیت بوده است. لقائل ان یقول: ما دلیل مرخص را«لا تنقض الیقین بالشک» قرار می دهیم، بلحاظ این که در هردو اناء استصحاب عدم خمریت و بقاء خلیّت جاری می شود، و حکم به حلیت می کند. «لا تنقض الیقین بالشک» نسبت به این اناء طرف یمین جاری است و حاکم به حلیّت. نسبت به اناء طرف یسار هم جریان پیدا می کند و حکم به حلیت می کند. چه مانعی دارد که ما همین«لا تنقض الیقین بالشک» را دلیل مرخّص در اطراف این قبیل از علم اجمالی هایی که حالت سابقه غیر محرمه دارد، حالت سابقۀ غیر وجوبیه دارد، قرار بدهیم؟ و هکذا.

استدلال شیخ انصاری(ره) بر عدم جریان استصحاب در اطراف علم اجمالی

در این صورت با همین مسأله ای که مکرر به آن اشاره کردیم، ارتباط پیدا می کند. و آن این است که اختلافی در کلمات شیخ انصاری(علیه الرحمه)، در خود رسائل استفاده می شود. شیخ عقیده شان این است که در اطراف علم اجمالی، اصول و مخصوصا استصحاب که یک خصوصیتی در آن هست که در ضمن بحث اشاره می کنم«ان شاء الله»، جریان ندارد. منتها چرا استصحاب در اطراف علم اجمالی جاری نمی شود؟ اینجا کلام شیخ مختلف است. کلام شیخ در کتاب اشتغال علی ما هو ظاهر کلام ایشان است، و در کتاب استصحاب علی ما هو صریح کلام ایشان است. کلام شیخ در این دو رساله، رساله اشتغال و رساله استصحاب، این است که علت این که استصحاب در اطراف علم اجمالی جریان پیدا نمی کند، این است که اگر بخواهد دلیل لا تنقض موارد علم اجمالی را شامل بشود، در خود دلیل، تناقض بوجود می آید. خود«لا تنقض الیقین بالشک» با جملۀ