سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 523

ایشان از این راه وارد شده اند فرموده اند: چه مانعی دارد که بگوییم: غافل که غفلت او موجب ترک بعضی از اجزا می شود و به علت غفلت، بعضی از اجزای مأمور به را فراموش می کند، تا مادامی که رفع غفلت از او نشده، اصلا هیچ تکلیفی ندارد، نه مکلف به انجام عمل مع هذا الجزء است و نه مکلف به انجام عمل بدون هذا الجزء است. «مادام کونه غافلا و مادام کونه ناسیا» اصلا مخاطب به هیچ خطابی نیست، مأمور به هیچ أمری نیست و هیچ تکلیفی به او توجه پیدا نکرده برای اینکه اگر بخواهیم او را مکلف بکنیم به مأمور به به ضمیمه این جزء منسی، این برای آدم ناسی، غیرمقدور است. آدم ناسی با فرض اینکه فراموش کرده و با فرض اینکه غافل است، مع ذلک بگوییم که در همین حال غفلت، وظیفه تو این بوده که این جزء را انجام بدهی، وقتی که او بدون اختیار جزء را فراموش می کند، در حال فراموشی دیگر قدرت بر انجام جزء ندارد، قدرت بر اتیان جزء در ردیف سایر اجزا ندارد. پس اگر بخواهیم بگوییم که در حال غفلت، مأمور به این جزء است، این تکلیف به غیر مقدور است و تکلیف محال است.

و اگر بخواهید بگویید: مأمور به لزوم این جزء است، معنایش این است که یک خطاب به عنوان غافل به او توجه پیدا بکند و به عنوان غافل، تکلیف به او متوجه بشود و همان طوری که مرحوم شیخ فرمودند، غافل را به عنوان غافل نمی شود مخاطب قرار دارد، به عنوان غافل نمی شود او را مکلف کرد برای اینکه غافل«لا یتوجه الی غفلته و لا یری نفسه غافلا». کسی که خودش را غافل نمی بیند اگر بخواهیم به او بگوییم: ایها الغافل! به مجردی که توجه به عنوان غافلا پیدا کرد، غفلتش از بین می رود، عنوان غافل منتفی می شود.

پس اگر خطابی به عنوان غافل بخواهد به او تعلق بگیرد و دایره مأمور به را برای او محدود به ماعدای جزء منسی بکند، این هم محال است. اگر جزء منسی هم بخواهد داخل در مأمور به باشد آن هم که ملاحظه فرمودید غیرمقدور است پس چه بگوییم؟

وظیفۀ غافل از نظر میرزای شیرازی(ره)

می گوییم: این تا مادامی که غافل است اصلا تکلیف ندارد منتها در این زمانی که غافل است، دو حالت ممکن است برای این غافل پیش بیاید: یک وقت یک غافلی است که اصلا مأمور به را در خارج انجام نداده مثل کسی که از اول زوال فرض کنید تا یک ساعت به غروب اصلا به طور کلی غافل از نماز بود، و در نتیجه، هیچ نمازی را انجام