سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 524

نداد. ایشان می فرماید: بعد از آن که از چنین غافلی رفع غفلت می شود اینجا دیگر جای اصاله البرائه نیست. ما یقین داریم که تکلیف به ذمه این آدم آمده، یقین داریم که«أقم الصلوه» گریبانش را گرفته ولو اینکه در پنج ساعت از وقت غافل بوده، و مأمور به را انجام نداده اما حالایی که غفلت برطرف شد و توجه پیدا کرد به اینکه مأمور به را انجام نداده، در اینجا ما قاطع هستیم به اینکه تکلیفی که مفاد«أقم الصلوه» است گریبان او را می گیرد و به او می گوید: بلند شو نماز بخوان.

اما یک غافلی داریم که محل بحث ماست و آن کسی است که نماز خوانده لکن سوره را فراموش کرده، بعد از نماز هم فرض کنید یک ساعت به غروب توجه پیدا می کند به اینکه نماز را بدون سوره خوانده، آیا در اینجا مسأله چطور است؟ تا مادامی که غافل بود، هیچ تکلیفی نداشت، الان که توجه پیدا کرده، در شرایطی توجه پیدا کرده که مأمور به را ناقصا انجام داده. آیا شما در اینجا هم قاطعید به اینکه تکلیف به او توجه پیدا کرده؟ این مثل آن کسی است که اصلا نماز نخوانده یا اینکه اینجا با آنجا فرق می کند؟ آنجا شما قاطعید به اینکه بعد از رفع غفلت، تکلیف گریبان این را می گیرد اما اینجایی که غفلت برطرف شد و مأمور به ناقصا انجام داده، باز هم شما یقین دارید به اینکه تکلیفی گریبان این را گرفت یا اینکه در ثبوت تکلیف اشکال دارید؟ بلا اشکال شما شاک در ثبوت تکلیف هستید و با شک در ثبوت تکلیف، اصاله البرائه جریان پیدا می کند.

(سؤال... و جواب استاد:) از شما سؤال می کنیم: به چه مکلف بوده؟ به مأمور تام به مرکب تام یا به مرکب ناقص؟ اگر مرکب تام مأمور به بوده، این در حال غفلت قدرت بر انجام نداشته. اگر ناقص مأمور به بوده، ناقص باید به عنوان غافل مأمور به باشد برای اینکه ناقص که برای ملتفت معنا ندارد مأمور به باشد باید به عنوان غافل مأمور به باشد و خطاب به عنوان غافل همان طوری که شیخ انصاری فرمودند مستحیل است. پس ما باید بگوییم: اصلا فاقد للتکلیف و الخطاب و توجه الامر.

همه مسایل را بعد از رفع غفلت شروع کنیم. بعد از رفع الغفله اگر هیچ کاری انجام نداده، جای اصاله البرائه نیست. ما یقینا می دانیم«اقم الصلوه» به او توجه پیدا می کند اما آنجایی که مأمور به را ناقصا انجام داده و حالا رفع غفلت شده، باز هم شما یقین به ثبوت تکلیف دارید یا در اینجا شک دارید که آیا الان تکلیف به مرکب تام حادث شد یا حادث نشد؟ الان تکلیف تحقق پیدا کرد یا تکلیف تحقق پیدا نکرد؟ و چون شک در توجه تکلیف دارید مثل سایر شبهات وجوبیه که اصاله البرائه العقلیه در آن جریان پیدا می کند،