سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 525

عینا اینجا هم همان است. چه مانعی دارد که ما اصاله البرائه جاری بکنیم؟ این راه از مرحوم میرزای بزرگ شیرازی(اعلی الله مقامه الشریف) نقل شده است.

البته برای جواب مرحوم شیخ راه خوبی است چون شیخ به کلی می خواستند جلوی اصاله البرائه را بگیرند اما این راهی که ایشان طی کردند منتهی به جریان اصاله البرائه العقلیه می شود. از نظر جواب شیخ راه بدی نیست لکن اشکالش این است که یک قسمت از بیانات شیخ مورد قبول ایشان واقع شده و آن این است که به هیچ وجه نمی شود برای غافل یک مزیتی قائل شد و جزئیت را برای غافل منتفی کرد درحالی که با آن طریقی که ما دیروز ذکر کردیم یک راه سهل و آسانی برای این معنا پیدا شد. این یکی از جوابهایی است که از مرحوم شیخ داده شده است.

طریقۀ شمول تکلیف نسبت به غافل از نظر مقرر کلام شیخ(ره)

یک جواب دیگر مرحوم محقق نائینی(اعلی الله مقامه) از بعضی از اجلاء تلامذه مرحوم شیخ انصاری نقل می کنند که او در تقریراتی که در رابطه با کتاب علل الصلاه از مرحوم شیخ نوشته، در آن کتاب که بعنوان تقریرات مرحوم شیخ نوشته شده خود این مقرر، اظهارنظر کرده و یک راه حلی پیدا کرده و از استادشان شیخ اعظم انصاری یک جوابی داده است.

ایشان(البته با توضیحی که من عرض می کنم) فرموده: اگر ما بخواهیم در اختصاص دادن تکلیف به غافل به صورت خطاب متمسک بشویم تا بگوییم: ایها الغافل! او از غفلت بیرون می آید، زوال غفلت تحقق پیدا می کند اما چه مانعی دارد مولا و متکلم بگوید: «یجب علی غیر الغافل الاتیان بالسوره فی الصلاه و لا یجب علی الغافل الا» نه جزء؟ اگر مولا اینطوری بیان کرد گفت: «یجب علی غیر الغافل عشره اجزاء و یجب علی الغافل تسعه اجزاء» سوره برای غافل جزئیت ندارد، اگر مسأله اینطوری بیان شد، این کسی که غافل است، درست است که خودش را در حال الغفله، غافل از تسعه اجزا نمی بیند، چون از غفلت خودش اطلاعی ندارد، بعدها می فهمد که غفلت تحقق پیدا کرده و الا در حال غفلت«لا یری نفسه غافلا». پس الان این غافل خودش را غافل نمی بیند «یجب علی الغافل تسعه اجزاء» را در رابطه با خودش نمی بیند، به صورت خطاب هم نبوده که به او بگویند: ایها الغافل و فوری متذکر و متنبه بشود، به عنوان«یجب علی الناسی تسعه اجزاء» که دیگر سوره برای او جزئیت نداشته باشد بوده و اینطوری مانعی