سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 526

ندارد که مولا یک چنین بیانی داشته باشد. این غافل هم خودش را غافل نمی بیند. لکن حالا که خودش را غافل نمی بیند می خواهیم ببینیم چه مشکله ای به وجود می آید؟ چه چیز موجب اشکالی در اینجا تحقق پیدا می کند؟ آیا این غافل نرفته نماز نه جزئی را انجام بدهد؟ غافل بوده نمازش هم نه جزء بوده چه اشکالی در مسأله است؟

فقط اشکال این است که خودش را غافل نمی دیده و از باب خطای در تطبیق خیال نمی کرده که تکلیف متوجه به او«یجب علی الغافل تسعه اجزاء» است فقط در اینجا همین مشکله است و الا به حسب واقع، تسعه اجزاء را اتیان کرده پس«یجب علی الغافل تسعه اجزاء» در خارج محقق شده، فقط یک مسأله خطای در تطبیق در اینجا بوجود آمده و می گوید: مسألۀ خطای در تطبیق مانعی ندارد. ما موارد زیادی داریم که بعنوان خطای در تطبیق، مسأله پیش می آید مثل اینکه کسی خیال می کند که نماز قضایی به عهده اوست، درحالی که ادا بر او واجب است، یا خیال می کند ادایی به عهده اوست در حالی که قضا بر او واجب است. اگر در عنوان ادائیت و قضاییت، یک خطای در تطبیقی تحقق پیدا کرد، موجب بطلان عمل این شخص نیست. اینجا هم یک خطای در تطبیق بوده، هیچ خطابی هم در کار نیست، یک عنوان مستقل«یجب علی الغافل تسعه اجزاء» و فرض این است که مصداق غافل است و در خارج هم تسعه اجزا را بوجود آورده. چه اشکالی در اینجا ملاحظه می کنید؟

یعنی به مرحوم شیخ انصاری این جواب را ذکر می کند که شما می گویید: غافل نمی تواند یک تکلیف دیگر داشته باشد و یک تکلیف مستقلی داشته باشد اگر ما مسأله را به این صورت پیاده کردیم هیچ گونه اشکالی بوجود نمی آید، در نتیجه، عمل هم صحیح است و اعاده و قضا هم بر او ترتب پیدا نمی کند.

لزوم تحریک و منبعث شدن از تکلیف

بعد خود مرحوم محقق نائینی(ره) در این حرف، مناقشه کرده اند فرموده اند: این حرف درست نیست برای اینکه اگر امر و بعثی از ناحیه مولا تحقق پیدا کرد باید یک صلاحیتی در این بعث وجود داشته باشد که مکلف از این بعث منبعث بشود و متحرک به این حرکت بشود. بعث باید یک چنین صلاحیتی داشته باشد و الا اگر بعث مولا نتواند این نقش را داشته باشد، مثل آن مثالی که ما یک وقت می زدیم در خطابات شخصیه اگر انسان یقین دارد که این امر خصوصی که به زید می کند، زید مخالفت خواهد کرد، اینجا