سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 527

اگر دواعی دیگر در کار نباشد، مسأله اتمام حجت و امثال ذلک در کار نباشد، بلکه روی مجرای بعث طبیعی پیش برویم، این کار، کار غیر عقلایی است که انسان بعث بکند یک کسی را که یقین دارد به اینکه منبعث نمی شود و تحت تأثیر این امر قرار نخواهد گرفت و لذا در مسأله کفار هم گفتیم: در خطابات عامه یک مسایل دیگری مطرح است، غیر از خطابات جزئیه و خطابات شخصیه است.

بالاخره مرحوم محقق نائینی می فرماید که هدف از بعث، این است که مکلف، منبعث بشود، لذا این صلاحیت باید در بعث وجود داشته باشد. بعث باید طوری باشد که مکلف از او منبعث بشود و تحت تأثیر او بتواند قرار بگیرد اما اگر یک جایی یک بعثی پیدا کردیم که هیچ وقت مکلف نمی تواند از او منبعث بشود و صلاحیت انبعاث به هیچ وجه در آن وجود ندارد، نمی توانیم چنین بعثی را تصحیح بکنیم. نمی توانیم بگوییم: چنین بعثی درست است بلکه باید حکم بکنیم به اینکه این بعث، باطل است و این بعث، غلط است و در ما نحن فیه این طوری است.

اینکه شما می گویید: «یجب علی الغافل تسعه اجزاء ماعدا السوره»، چه کسی از این بعث منبعث می شود؟ آیا ملتفت می خواهد منبعث بشود؟ این چیزی نیست که به ملتفت ارتباط داشته باشد. غافل می خواهد از این«یجب علی الغافل» منبعث بشود؟ غافل که شما می گویید: «لا یری نفسه غافلا» و اگر توجه به غفلت پیدا کند، غفلتش از بین می رود.

پس کسی نمی تواند از این«یجب علی الغافل تسعه اجزاء» که به صورت بعث و امر و ایجاب است، منبعث بشود ولو بصورت یک فرد شما تصور کنید، برای اینکه هر فردی یا ملتفت است یا غافل، ملتفت که از«یجب علی الغافل» منبعث نمی شود غافل هم که«لا یری نفسه غافلا حتی ینبعث من هذا الایجاب» پس چه کسی از این بعث منبعث می شود؟

بعد می فرماید که از اینجاست که بین ما نحن فیه و بین مسأله ادا و قضا فرق است.

آنجا خطای در تطبیقش خطای در تطبیق اتفاقی است. گاهی خطای در تطبیق تحقق پیدا می کند اما در ما نحن فیه این خطای در تطبیقش یک خطای در تطبیق دائمی است و با خطای در تطبیق دائمی ما بعث را صحیح نمی بینیم و چنین تکلیفی را جایز نمی دانیم. این جوابی است که مرحوم محقق نائینی از آن جواب اجله تلامذه شیخ بیان کرده است.

عدم ترتب فایده بر تکلیف مستقل نسبت به غافل

ولو اینکه این جواب قابل مناقشه است لکن ما یک حرفی می خواهیم به بعضی از