سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 528

اجله تلامذه شیخ بزنیم و آن این است که شما این«یجب علی الغافل تسعه اجزاء» را که بعنوان یک تکلیف مستقل برای غافل درست کردید چه فایده ای بر این تکلیف ترتب پیدا می کند؟ مولا وقتی که می گوید: «یجب علی الغافل تسعه اجزاء» آن هم به صورت یک تکلیف مستقل آن هم علاوه بر تکلیفی که متوجه به ملتفت شده«ماذا یترتب علی هذا التکلیف الثانی؟» همان تکلیف اول ولو بعنوان«یجب علی الملتفت» بشود آن نمی توانست هدف از این تکلیف دوم را تأمین بکند منتها غافل خودش را ملتفت می دید و در نتیجه سوره را ترک کرد. اگر او خودش را ملتفت ببیند و سوره را ترک بکند به کجا لطمه می خورد؟ این«یجب علی الملتفت عشره اجزاء» نتوانسته تحقق پیدا بکند. کلمه ملتفت هم نباشد آن طوری که ما دیروز ذکر کردیم مولا بگوید: «ایها الناس یجب علیکم الصلوه و الصلاه عشره اجزاء» اصلا کلمه ملتفت هم نیاورد درحالی که هدف مولا این است اگر کسی متوجه سوره باشد، سوره انجام نداده و اگر هم متوجه سوره نیست، «لا یجب علیه السوره». آیا همان تکلیف اول، وافی به مراد مولا نیست که مجال و میدان برای تکلیف دوم و امر دوم وجود پیدا بکند یا همان تکلیف اول مولا را به تمام مقاصدش می رساند؟

تکلیف اول می گوید: «ایها الناس یجب علیکم الصلاه» ده جزء، آن که ملتفت است، ده جزء می خواند، آن که ناسی است، نه جزء می خواند، مولا هم باطنا مقصودش همین بوده که کسی که ناسی است، سوره برای او جزئیت ندارد. پس ما جلوی تکلیف دوم را از این نظر می گیریم که تکلیف دوم«لا یترتب علیه ای فایده اصلا» و هیچ دخالتی در رسیدن مولا به غرض و به هدفش ندارد. مولا تمام هدف و غرضش را از راه همان تکلیف اول تأمین می کند بدون اینکه یک حالت انتظاری هم داشته باشد.

مؤیّد این مطلب، این نکته است که غافل هم وقتی که در مقام انجام عمل برمی آید، خودش را تحت تأثیر همان امر اول قرار می دهد. او به اعتبار اینکه خودش را غافل نمی بیند، هیچ وقت خودش را تحت تأثیر امر دوم نمی بیند. وجود امر دوم و عدم امر دوم علی نهج سواء است. پس وقتی که مولا از راه تکلیف اول به هدفش می رسد و از طرفی هم غافل همیشه خودش را متحرک به تحریک همان امر اول می بیند پس شما چه نیازی به تکلیف ثانی می توانید احساس بکنید که برای آن نیاز، مسأله تکلیف دوم را مطرح بکنیم؟

یک جوابی هم مرحوم آخوند(ره) در کتاب کفایه ذکر کرده اند که آن هم جواب