سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 53

بعدی مناقضه پیدا می کند. بیان ذلک، شیخ می فرماید: در دلیل استصحاب کأنّ دوتا حکم را شارع جعل کرده است: یک حکم«لا تنقض الیقین بالشک» نهی از نقض یقین به شک است. حکم دوم می فرماید: «و لکن انقضه بیقین الاخر، ایجاب النقض بیقین اخر». دوتا حکم«انقض الیقین بالشک» و مفاد«لا تنقض الیقین بالشک»، پس«ایجاب نقض هذا الیقین بیقین آخر». این مفاد انقضه بیقین آخر که به صیغه امر وارد شده است.

پس در دلیل استصحاب تعرض به دو حکم شده است. مرحوم شیخ می فرماید: در این مثالی که من عرض کردم، همین جایی که شما علم اجمالی به خمریت دارید، در حالی که حالت سابقه در هردو خلیت بوده است. مرحوم شیخ می فرماید: اگر شما روی این دوتا اناء بخواهید«لا تنقض الیقین بالشک» را پیاده بکنید، بگویید: این اناء سابقا خل بوده است، و الان خمریت آن مشکوک است«لا تنقض الیقین بالشک» می گوید: بر حالت خلیت اثر بار بکن. اناء طرف یسار هم همین طور است. پس نتیجه چه می شود؟ نتیجه این می شود که«لا تنقض الیقین» هردو اناء را محکوم به خلیت می کند. ایشان می گوید:

این درست، لکن مطلب که اینجا تمام نمی شود. این انقضه بیقین آخر را شما چکار می کنید؟ مگر شما علاوۀ بر این دو یقین به خلیّت، یک یقین به خمریت پیدا نکردید؟ یعنی یک یقین به خلاف سابق تحقق دارد، یک یقین بر ضد حالت سابقه تحقق دارد. این یقین بر ضد حالت سابقه را هم انقضه بیقین آخر، می گوید: واجب است. پس آن یقین سابق را به این یقین بر ضد حالت سابقه که در احد الانائین است، باید نقض بکنید. لازمه این که آن یقین به این یقین نقض بشود، این است که احد الانائین حرام است، اگر احد الانائین حرام شد، «لا تنقض الیقین بالشک» که می گفت: هردو حرام است.

راه حل برای دفع تناقض در دلیل استصحاب

نتیجه این می شود که شارع دوتا جمله پشت سر هم فرموده باشد، جملۀ اول بگوید:

هردو اناء حلال است، و جمله دوم بگوید: احد الانائین حرام است. «هذا هو التناقض».

چه کنیم برای این که این تناقض پیش نیاید؟ یک راه بیشتر نداریم آن راه این است که بگوییم: «لا تنقض الیقین بالشک» اصلا افراد علم اجمالی را نمی گیرد، اصلا به علم اجمالی کاری ندارد، این مال شبهات بدویه است، مال آنجاهایی است که پای علم اجمالی در کار نباشد، و این ربطی به موارد علم اجمالی ندارد. عقیدۀ شیخ در این دو رساله، این است که علت عدم جریان استصحاب مخصوصا که این دوتا حکم در آن ذکر