سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 534

عنوان دلیل مطرح می کنند؟

حالا کاری به این جهتش نداریم. این اشکال مناقضه و خروج از فرض و خروج از محل کلام را به ایشان نمی کنیم، لکن در عین حال محل کلام آنجایی است که هیچ گونه دلیل اجتهادی، در مقابل نداشته باشیم، ما هستیم و مسألۀ اصل، می خواهیم ببینیم آیا اصاله البرائه عقلیه جریان پیدا می کند یا نه؟

روی این فرض به ایشان می گوییم: شما فرمودید که اصاله البرائه، غایت تأثیر و نهایت اقتضایش محدود به حال نسیان است. اصاله البرائه، در حال نسیان، جزئیت را برمی دارد، در حال غفلت، جزئیت را برمی دارد اما بعد از آن که زوال غفلت و زوال نسیان شد، اصاله البرائه جای خودش را به اصاله الاشتغال تحویل می دهد، آنجا دیگر باید اصاله الاشتغال پیاده بشود.

بررسی تفصیل محقق نایینی(ره) در مورد عدم اجرای اصل با وجود اطلاق

می گوییم: اولا اینکه شما می گویید: در حال غفلت، اصاله البرائه عقلا جریان پیدا می کند یعنی چه؟ اگر اصاله البرائه نبود مسأله چطور بود و اصاله البرائه که آمده چه نقشی دارد؟ ما از شما سؤال می کنیم: اگر اصاله البرائه العقلیه نبود و این آدم، نسیانا یک جزء از مأمور به را ترک کرد، آیا می خواهید بگویید: اگر اصاله البرائه نبود، در همین حال غفلت هم مکلّف به مأمور به ده جزیی بود؟ اینکه غیر مقدور است، این که ربطی به اصاله البرائه ندارد. آدم غافل نمی شود مکلف به همان مسأله ای باشد که مورد غفلتش واقع شده. آدم غافل از سوره را به هیچ عنوانی نمی شود به او گفت: سوره را اتیان بکن. این در حال غفلت قادر نیست. امکان ندارد که از او با عدم توجه، سوره تحقق پیدا بکند و آن جزء منسی وجود پیدا بکند.

پس اگر اصاله البرائه نمی بود، ما روی عدم قدرت و عدم اختیار مکلف، بر انجام مأمور به، نمی توانستیم او را در حال غفلت، مأمور به نماز ده جزئی قرار بدهیم. اصاله البرائه که نبود، مطلب اینطور بود. حالا از شما سؤال می کنیم اصاله البرائه چه چیزی را آورده؟ باید اصاله البرائه یک اضافه ای داشته باشد، یک نقشی داشته باشد. اینکه شما می فرمایید: اصاله البرائه در همان محدوده غفلت پیاده می شود، خوب، پیاده شد، اما چه اثری بر وجود ایشان مترتب است؟ چه فایده ای را اصاله البرائه می خواهد افاده بکند که لو لا اصاله البرائه این فایده ترتب پیدا نمی کرد؟