سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 545

یک امر مولوی است و ما از راه امر مولوی می خواهیم جزئیت استفاده بکنیم، آنوقت در ذهنتان رفته که امر مولوی نمی تواند به غافل توجه پیدا بکند، لذا می گویید: جزئیت هم در مورد غیر غافل خواهد بود. درحالی که ما امر«ارکع فی الصلاه» را امر مولوی نمی دانیم، نه مولوی نفسی می دانیم و نه مولوی غیری می دانیم(اشاره به یک خلافی است که در جمله بعد ان شاء الله عرض می کنیم) بلکه«ارکع فی الصلاه»، امرش ارشادی است، مثل اوامر طبیب می ماند. «ارکع فی الصلاه» معنایش این نیست که تو رکوع بکن، این مثل اوامر طبیب است مثل اوامر یک مرشد است. طبیب وقتی که می گوید: این نسخه را عمل کن، «لیس امره، امرا مولویّا» بلکه دارد ارشاد می کند که اگر علاقمند به سلامتی هستی و می خواهی از این مرض و کسالت، رهایی پیدا بکنی، راه رهایی از این مرض و کسالت، این است که به این نسخه عمل بشود و این دواهایی که در این نسخه ذکر شده، خورده بشود و الاّ طبیب بما هو طبیب که در شأن و موقعیتی نیست که بتواند یک امر مولوی صادر بکند.

ایشان می فرماید: عقیده ما این است که این«ارکع فی الصلاه» معنایش همین است، «ارکع فی الصلاه» معنایش این نیست که حتما در نماز تو باید رکوع بکنی، بلکه«ارکع فی الصلاه» معنایش این است که اگر می خواهی یک نماز صحیحی تحویل مولا بدهی، راه تحویل دادن نماز صحیح به مولا این است که در این نماز رکوع تحقق پیدا بکند و اگر رکوع تحقق پیدا نکرد، نمی توانی یک نماز صحیحی تحویل مولا بدهی. پس«ارکع فی الصلاه» امرش ارشادی است و ارشاد به جزئیت می کند، دلالت بر مدخلیت رکوع در صحت نماز دارد. امر مولوی نیست که شما بگویید: نمی شود امر مولوی به غافل توجه پیدا بکند. ما هم قبول داریم که نمی شود امر مولوی به غافل توجه پیدا بکند، اما«ارکع فی الصلاه لا یکون کذلک، لا یکون امره، امرا مولیا بل امره امرا ارشادیا» و در اوامر ارشادیه بین غافل و غیر غافل، هیچ فرقی وجود ندارد مثل همان«لا صلوه الاّ بفاتحه الکتاب» است.

عدم تفاوت اوامر ارشادیه و مولویه از نظر عدم توجه به غافل

بد نیست قبل از اینکه ما جواب دوم و سوم ایشان را بیان بکنیم، ببینیم مناقشه ای در این جواب وجود دارد یا ندارد؟ آیا این بیان ایشان که بین اوامر مولویه و اوامر ارشادیه فرق گذاشتند، گفتند: اوامر مولویه نمی تواند توجۀ به غافل پیدا بکند، اما اوامر ارشادیه