سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 546

چه مانعی دارد که غافل و غیر غافل هردو را شامل بشود درست است؟

اینجا از مرحوم محقق عراقی می شود یک سؤالی کرد که آیا شما در اوامر ارشادیه که با هیأت امر تحقق پیدا می کند و همان صیغه ای که در اوامر مولویه هست، در اوامر ارشادیه همان صیغه و هیأت«افعل» بکار می رود آیا شما اوامر ارشادیه را چطوری معنا می کنید؟ آیا مستعمل فیه را در اوامر ارشادیه، غیر مستعمل فیه در اوامر مولویه می دانید؟ فرق بین اوامر ارشادیه و اوامر مولویه در کدام مرحله و در کدام نقطه است؟

اگر کسی بخواهد بگوید: در اوامر ارشادیه اصلا هیأت افعل در معنای خودش استعمال نشده، در کتاب اوامر، بزرگان بحث کرده اند گفته اند: هیأت«افعل» موضوع برای بعث و تحریک است، موضوع برای بعث مکلف نحو المأمور به است، موضوع برای تحریک مکلف به انجام مأمور به است. آیا اوامر ارشادیه در این موضوع له استعمال نمی شود یا در همین موضوع له استعمال می شود؟

اگر بفرمایید که اوامر ارشادیه در این موضوع له استعمال نمی شود، پس بفرمایید:

اوامر ارشادیه مجاز است. آیا می توانید ملتزم به مجازیت اوامر ارشادیه بشوید؟ این اوامر ارشادیه با کثرتی که دارد کسی می تواند ملتزم به مجازیت بشود؟ بگوییم: این طبیبی که می گوید: این نسخه را عمل کن، «هذا استعمال مجازی» این مرشد و راهنمایی که می گوید که تو مثلا معصیت نکن و امثال ذلک، این امر در غیر موضوع له استعمال شده و بالاتر؛ همین ما نحن فیه اینکه مولا می گوید: «ارکع فی الصلاه» اگر امرش، امر ارشادی شد«یکون استعمالا فی غیر ما وضع له». آیا«ارکع فی الصلاه» استعمال در غیر ما وضع له است؟ کسی می تواند ملتزم به مجازیت این قبیل استعمالات بشود؟ یا اینکه لبّ مطلب، یک امر دیگری است و آن این است که در اوامر ارشادیه هم هیأت«افعل» در همان ما وضع له ش استعمال شده، در همان مستعمل فیه در اوامر مولویه استعمال شده. از نظر مستعمل فیه و موضوع له هیچ فرق ندارند، چه در اوامر ارشادیه و چه اوامر مولویه، منتها فرق بین اینها در مقام غایت و در مقام منظور متکلم است. آن غایت فرق می کند، آن هدف فرق می کند، آن چیزی که این بعث به خاطر او تحقق پیدا می کند فرق می کند. در اوامر مولویه بعث به لحاظ آن غایاتی است که در اوامر مولویه وجود دارد مثل سنخ مصالحی که در باب متعلقات اوامر مطرح است بنابر مشهور بین عدلیه اما در اوامر ارشادیه این مسأله منظور نیست، منظور راهنمایی کردن است اما بعث می کند به هدف راهنمایی، تحریک می کند برای غرض راهنمایی. وقتی که طبیب می گوید: این نسخه را