سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 552

الحیوان المفترس». اگر قرائن عقلیه، قرائن عقلیۀ ضروریه باشد، این مثل همین قرائن لفظیۀ متصله است که قرینۀ لفظیۀ متصله، مانع از انعقاد ظهور در غیر مفاد منطبق بر قرینه است.

اما ما یک حکم عقلی غیرضروری داریم و آن این است که عقل باید یک قدری مقدمه چینی بکند، توجۀ به یک مبادی پیدا بکند، این مبادی را کنار هم بگذارد، بعد نتیجه بگیرد، همان حکمی را که عقل می کند. مثل مثالی که شما می خواهید حکم بکنید به تغیّر عالم، فوری نمی توانید بگویید: «العالم متغیر» باید صغرایی ترتیب بدهید، کبرایی ترتیب بدهید، این صغرا و کبرا را کنار هم بگذارید، آنوقت نتیجه بگیرید«العالم حادث». این نتیجه با مبادی، تحقق پیدا می کند، با مقدمات تحقق پیدا می کند.

احکام عقلیۀ غیرضروریه، عبارت از این سنخ احکام است. نقش این احکام، این است که اینها حکم قرینۀ منفصلۀ لفظیه را پیدا می کند، مثل مخصصات منفصله می شود.

در مخصصات منفصله، مخصص منفصل، با عام حسابش این است که مخصص منفصل، مانع انعقاد ظهور عموم در عام نمی شود. اگر مولا گفت: «اکرم العلماء» بعد به یک قرینۀ منفصله ای گفت: «لا تکرم الفساق من العلماء» این«لا تکرم الفساق من العلماء» مانع نمی شود که«اکرم العلماء» ظهورش در عموم منعقد شده باشد.

به عبارت روشن تر: آیا فرق نیست بین اینکه مولا از اول بگوید: «اکرم العلماء الاّ الفساق منهم» یا اینکه در ضمن یک قرینۀ منفصله ای اکرام فساق را از«اکرم العلماء» بیرون بکند؟ بلااشکال فرق است همان طوری که در بحث عام و خاص هم ذکر کردیم.

فرقش این است که مخصص متصل، مانع از اصل انعقاد ظهور در عموم است اما مخصص منفصل، مانع از انعقاد ظهور نیست. «اکرم العلماء» در قرینه منفصله، ظهورش در عموم محفوظ است، پس مخصص چه نقشی دارد؟ مخصص نقشش این است که جلوی حجیّت ظهور را می گیرد، نه اصل ظهور را، یعنی وجود«لا تکرم الفساق من العلماء» سبب می شود که«اکرم العلما» یی که ظهور داشت حتی«فی الفساق» آن ظهورش در فساق، دیگر حجیت نداشته باشد، آن ظهورش لزوم اتباع نداشته باشد، اما اصل الظهور و اصل انعقاد ظهور«فی جمیع افراد العلماء اعم من الفاسق و غیر الفاسق» محفوظ است.

در نتیجه، مخصص متصل مانع از اصل انعقاد ظهور است، مخصص منفصل و یا قرینۀ منفصله مانع از حجیّت ظهور در مورد اینجایی است که قرینه بر آن قائم شده و الاّ