سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 555

ذکر کردیم و خلاصه اش این بود که ما بین احکام ضروریه و احکام عقلیه غیرضروریه هیچ فرقی قایل نیستیم، منتها فرقش در سرعت انتقال و بطیء انتقال است اما اینطور نیست که حالا که بطیء انتقال در کار بود این حکم قرینۀ منفصله را داشته باشد، مثل یک آدمی که یک مطلبی را نمی فهمد لکن بعد از آنکه خوب دقت کرد و از این طرف و آن طرف، مقدمات مطلب را درک کرد، این حالا درک کرده، درکش حالاست، اما مدرکش که ارتباط به حالا ندارد، مدرکش یک امری است که واقعیت داشته و قبل از این هم تحقق داشته.

حکم عقلی غیرضروری یک واقعیت است منتها به علت غیرضروری بودن، من دیر به آن انتقال پیدا می کنم اما این دیر انتقال پیدا کردن، سبب نمی شود که این حکم عقلی غیرضروری، مثل قرینه منفصله باشد.، قرینه منفصله قصورش در ناحیۀ خود متکلم است، قصورش در ناحیۀ خود مولاست که«لا تکرم الفساق» را بعد از دو روز بیان کرده، بعد از فاصله بیان کرده، اما در حکم عقلی غیرضروری، بطیء انتقال به من ارتباط دارد، اما بعد از آنکه من انتقال پیدا کردم می فهمم که کلام از اول یک چنین قیدی همراهش بوده، از اول این حکم عقلی همراهش بوده منتها من توجۀ به این حکم عقلی نداشتم، من انتقال به این حکم عقلی پیدا نکردم که بحثش را مفصل در همین یکی دو ماه قبل داشتیم.

بالاخره این یک اشکال مبنایی است که ما اولا قبول نداریم که بین احکام عقلیه ضروریه و غیرضروریه، این فرق وجود داشته باشد که حکم عقلی ضروری، عنوان قرینه متصله را داشته باشد و حکم عقلی غیرضروری، عنوان قرینۀ منفصله را داشته باشد. ما این فرق را نمی پذیریم. همۀ احکام عقلیه مثل قرینۀ متصله است بدون هیچ فرق منتها فرقش در بطیء انتقال و سرعت انتقال به آن حکم عقلی است.

لازمۀ قرار گرفتن حکم وضعی در طول حکم تکلیفی

از این اشکال مبنایی هم بگذریم و حرف ایشان را بپذیریم که حکم عقلی ضروری و غیرضروری در متصل بودن و منفصل بودن، متفاوت است، قبول کنیم که این فرق وجود دارد و از آن طرف، این معنا را هم قبول بکنیم محال بودن مکلف بودن غافل، از مصادیق حکم عقلی غیرضروری است گرچه این هم محل بحث است که آیا از مصادیق حکم عقلی ضروری است یا از مصادیق احکام عقلیۀ غیرضروریه است.

پس در حقیقت دو مقدمه را می پذیریم: یکی اینکه حکم عقلی غیرضروری با عقلی