سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 557

شما سؤال می کنیم چطور می شود که حکم تکلیفی، محدود و مقیّد باشد و غافل را نگیرد و در مورد غافل به واسطۀ حکم عقل، این حکم تکلیفی کنار برود؟ در مورد غافل، حکم تکلیفی وجود نداشته باشد، اما حکم وضعی تابع حکم تکلیفی، در مورد غافل وجود داشته باشد؟ این را شما چطور تعقل و تصور می کنید؟

عرض کردم اگر مسألۀ این بود که در عرض یکدیگر بودند، هیچ گونه جای سؤال و اشکالی نبود اما حالا که در طول هم هستند و شما از راه حکم تکلیفی می خواهید به حکم وضعی برسید و اگر این راه کنار برود، حکم وضعی هم کنار می رود، چطور می شود که شما از راه یک حکم تکلیفی محدود و مقیّد به غیر غافل، به یک حکم وضعی غیر محدود و غیر مقیّد به غافل برسید؟ آیا در تابع و متبوع می توانیم این مقدار اختلاف در سعه و ضیق تصوّر بکنیم که متبوع ما کاملا ضیق داشته باشد ولی در تابع به تمام معنا سعه وجود داشته باشد؟

پس ما نمی توانیم این را تصوّر بکنیم که اگر این حکم عقلی مانع حجیت ظهور در باره حکم تکلیفی شد، بلا اشکال، لا محاله باید مانع از حجیت دربارۀ حکم وضعی هم بشود. لذا این تفکیک که ایشان در جواب ثانی به این صورت بیان کردند به هیچ وجه قابل قبول به نظر نمی رسد.

پرسش:

1 - خلاصۀ کلام محقق عراقی(ره) را نسبت به اطلاق دلیل جزئیت بیان کنید.

2 - جواب دوم محقق عراقی را در تصوّر مولوی بودن وجوب اجزا توضیح دهید.

3 - آیا تکلیف غافل از نظر حکم عقلی غیرضروری ممکن است؟

4 - حکم عقلی ضروری و عقلی غیرضروری و تفاوت آن دو را بیان کنید.

5 - دو اشکال استاد را به کلام محقق عراقی در مورد حکم عقلی ضروری و عقلی غیر ضروری توضیح دهید.