سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 569

مسأله اینطور نیست. مسأله این است که مرکب با اجزائش به حسب واقع مغایرتی ندارد، چون این اشیا مثل مرکبات حقیقیه نیست که هرکدام واقعیّت خودش را از دست داده باشد.

در مرکبات حقیقیّه وقتی که یک ترکیبی تحقق پیدا می کند، معنای ترکیب این است که هر جزئی، حالت فنا پیدا می کند، هر جزئی آن صورت خودش را از دست می دهد و یک صورت دیگری به نام صورت مرکب در نتیجه پیدا می شود. اما در مرکبات اعتباریّه، مسأله به این صورت نیست. واقعیت هر جزء به جای خودش محفوظ است. صورت هر جزء به جای خودش محفوظ است. لذا مرکب اعتباری، همان اجزا است، همان صورتهای اجزا است، با یک دید وحدت، با یک اعتبار وحدت. لذا تعلق امر به مرکب، عین تعلق امر به اجزا است، نفس تعلق امر به اجزا است. و آن داعویتی که امر به صلاه به مجموع دارد، عین همان داعویت به تکبیر است، عین داعویت به سایر اجزا نماز است.

یعنی کسی که الان مثلا رکوع می کند و امر به صلاه، داعی به اتیان رکوع شده، این داعویت امر به صلاه«الی الاتیان بالرکوع» یک داعویت جدیدی نیست، یک داعویت ثانویه نیست. همان امر به صلاه است که«یدعو المکلف الی التکبیر، یدعو المکلف الی قرائه الفاتح، یدعو المکلف الی السجود و الرکوع و سائر الاجزاء».

پس داعویت امر به مرکب با داعویت امر به اجزا اصلا دو مسأله نیست، دو حقیقت نیست و حتی مسألۀ اصالت و فرعیّت هم در آن مطرح نیست برای اینکه معنای اصالت و فرعیّت، تعدد است درحالی که ما تعدد داعویت در اینجا تصور نمی کنیم. لذا همان امری که داعی به مرکب است، بعینه داعی به اجزا است و معنای داعویت به اجزا، همان «داعویت الی المرکب» است و در عین حال امر به صلاه، وقتی که شما را دعوت به رکوع می کند، آیا این توقف بر چیزی دارد؟ یعنی توقف دارد بر اینکه، شما را تحریک به سجود هم بکند که داعویت«الی الرکوع» متوقف بر داعویت«الی السجود» است؟ یا داعویت«الی السجود» متوقف بر داعویت«الی الرکوع» است؟ که معنای توقف، تقدم و تأخر است یا اینکه هیچ گونه تقدم و تأخری مطرح نیست. «فی عرض واحد و فی رتبه واحده یدعوا الی الرکوع و الی السجود و الی التشهد و الی سائر الاجزاء» بدون اینکه هیچ گونه توقفی که مستلزم تقدم و تأخر رتبه باشد در کار باشد. این یک مقدمه ای بود که ما در اقل و اکثر ارتباطی ذکر کردیم و اینجا هم برای نتیجۀ بعدی توجه به این مقدمه لزوم داشت.