سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 574

اگر ما بخواهیم«رفع الخطا» را به معنای«رفع آثار الخطا» بگیریم، معنایش این است که خطأ هم مقتضی ثبوت اثر باشد و هم مقتضی رفع اثر باشد. در باب نسیانش مسأله اینطور است. اگر یک اثری روی خود نسیان بار شده، مثل اینکه در نماز گفته اند: اگر کسی نسیانا تکلم کرد، «یجب علیه سجدتی السهو» که این وجوب سجدۀ سهو، روی خود نسیان بار شده، اینجا معنایش این است که تکلم نسیانی، اقتضای وجوب سجدتین سهو را دارد درحالی که این«رفع النسیان» معنایش این است که نسیان، اقتضای رفع دارد و متناسب با رفع است، آنوقت چطور می شود که نسیان، هم اقتضای ثبوت اثر داشته باشد و هم اقتضای رفع اثر را داشته باشد؟

پس«رفع الخطأ و النسیان» را چطور معنا بکنیم؟ معنایش چیست؟ خود خطا که از دائره بیرون رفت، آثار خطا که کنار رفت، خود نسیان که کنار رفت، آثار نسیان هم که نتوانست مرفوع واقع بشود، پس رفع به چه متعلق شده؟ در«رفع النسیان، الرفع بماذا تعلق»؟

معنای تعلق رفع به منسی

اینجا دو احتمال در کار است: یک احتمال، این است که بگوییم: رفع، به منسی متعلق است. مقصود از نسیان، عبارت از«ما تعلق به النسیان» است. «ما تعلق به النسیان»، عبارت از همان منسی است. بگوییم: منسی، برداشته شده. در ما نحن فیه که مورد بحث ماست، منسی چیست؟ منسی، عبارت از جزء است، فاتحه الکتاب فراموش شده. پس منسی، فاتحه الکتاب است. فاتحه الکتاب مرفوع است، معنایش چیست؟ رفع به فاتحه الکتاب متعلق شده، معنایش این است که آثار فاتحه الکتاب رفع شده، احکام فاتحه الکتاب رفع شده که یکی از احکام و آثار فاتحه الکتاب، عبارت از جزئیت است.

جزئیت«حکم وضعی مترتب علی فاتحه الکتاب و فاتحه الکتاب له اثر و حکم و هی الجزئیه». پس احتمال دارد که مقصود از نسیان، منسی باشد، «و رفع المنسی»؛ یعنی«رفع آثار المنسی»، رفع احکام مترتبۀ بر منسی و یک حکم مهمی که بر منسی، مترتب است، عبارت از جزئیت فاتحه الکتاب است که به لسان رفع فاتحه الکتاب، این اثر که عبارت از جزئیت است، مرتفع خواهد شد.

این احتمال، خوب احتمالی است و نتیجه ای هم که ما بعد می خواهیم بگیریم، بر این احتمال بار می شود. یک اشکالی به این احتمال هست که اگر مقصود، منسی شد، جای