سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 578

است و مسألۀ ضحک در نماز به عنوان مانع و یا قاطع مطرح است. پس نسیانی که سبب می شود که این آدم در نماز عن اراده و اختیار حالت ضحک برایش پیش بیاید این است که از حال خودش غفلت می کند، «عن کونه یصلی» غفلت می کند، «عن اشتغاله بالصلاه» غفلت می کند.

نتیجه این می شود که در باب موانع، منسی، وجود المانع نیست، بلکه منسی«کونه مشتغلا بالعباده» است. اگر شما بخواهید«رفع النسیان» را معنا کنید یعنی«رفع المنسی»، معنایش این است که در باب موانع بگویید: «کونه مشتغلا بالعباده هو مرفوع». «کونه مشتغلا بالعباده مرفوع» یعنی چه؟ چه معنا دارد که رفع تعلق بگیرد به«اشتغاله بالصلاه، بکونه مشتغلا بالعباده، بکونه فی حال الصلاه»؟ مثل اینکه بگوییم: «رفع اشتغاله بالصلاه»، رفع اشتغاله بالصلاه یعنی چه؟ یعنی«هذا لا یکون مشتغلا بالصلاه»؟ «رفع» در مقام امتنان است، در مقام تسهیل است، در مقام این است که برای مکلفین در تمام فقره هایی که در حدیث رفع مطرح است، می خواهد حالت امتنان و توسعه و تسهیل ایجاد کند. آن وقت در باب مانع آن چه را که فراموش شده، آن چه که متعلق نسیان قرار گرفته، عبارت از «کونه مشتغلا بالصلاه» است. پس معنای این عبارت چه می شود که ما بگوییم: «کونه مشتغلا بالصلاه مرفوع»، یعنی چه«کونه مشتغلا بالصلاه مرفوع؟»، یعنی«هذا لا یکون مشتغلا بالصلاه؟» معنای«لا یکون مشتغلا بالصلاه» این است که نمازش باطل است. آیا «رفع» آمده بطلان نماز را دلالت کند؟ «رفع» در مقام تضییق آمده، در مقام تحمیل عنوان «رفع» وارد شده است؟

پس نتیجه این طور شد که اگر«رفع النسیان» را به معنای رفع المنسی بگیریم، در باب اجزا و شرایط، مسأله درست است، برای اینکه در باب اجزا و شرایط، جزء، منسی است، شرط، منسی است و«رفع الجزء المنسی» یعنی جزئیت برداشته شده، «رفع الشرط المنسی» یعنی شرطیت برداشته شده است. اما در باب موانع، اگر بخواهیم«رفع النسیان» را به معنای رفع المنسی معنا کنیم، هیچ گاه با موانع، قابل تطبیق نیست، برای اینکه آنجا چیزی که متعلق نسیان است، عبارت از«کونه فی حال العباده» است و معنا ندارد که رفع به این«کونه فی حال العباده» متعلق شود.

مراد از رفع النسیان

لذا اینجا احتمال دیگری به وجود می آید و آن این است که ما«رفع النسیان» را به