سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 579

معنای منسی معنا نکنیم که نه آن اشکال عدم تکرار به وجود بیاید و نه این اشکالی که در رابطۀ با نسیان موانع وجود دارد، تحقق پیدا کند. بلکه«رفع النسیان» را اینطوری معنا کنیم، بگوییم: مقصود از نسیان یعنی چیزی که نسیان منشأ آن چیز است، «ما صار النسیان سببا له، ما صار النسیان منشئا له»، آن مصیبتی که نسیان به وجود آورده. «رفع النسیان» معنایش این است، جریانی را که نسیان به وجودآورندۀ آن جریان است، نه اینکه مقصود از نسیان، منسی باشد، بلکه بلایی را که نسیان به وجود آورده، آن بلا برداشته شده، حالا چه بلایی نسیان به وجود می آورد؟ گاهی بلایی را که به وجود می آورد ترک جزء است، گاهی ترک شرط است، گاهی وجود المانع است. همان طوری که ترک الجزء بلایی است که نسیان به وجودآورندۀ آن بلاست، وجود المانع هم جریانی است که نسیان به وجود آورندۀ آن جریان است. اگر نسیانی تحقق پیدا نمی کرد، اگر این صفت منقدحه در نفس به نام نسیان تحقق نداشت، در مورد جزء و شرط، ترک جزء و شرط تحقق پیدا نمی کرد و در مورد وجود المانع، وجود المانع تحقق پیدا نمی کرد.

پس هم ترک الجزء منشأه النسیان و هم وجود المانع منشأه النسیان. اگر ما«رفع النسیان» را این طوری معنا کنیم که به حسب ظاهر چاره ای غیر از این نداریم، دیگر هیچ اشکالی به ما توجه پیدا نمی کند، دیگر به ما نمی گویند: چرا کلمۀ«ما» تکرار نشده، دیگر به ما نمی گویند که بین شرط و جزء و مانع چه فرقی وجود دارد؟

(سؤال... و پاسخ استاد): بحث ما اینجاست که همه چیز را می داند، همین آدمی که الان در نماز می خندد، اگر از او بپرسید که«الضحک مانع»، می گوید: بله که مانع است، اما یادش رفته که دارد نماز می خواند. در آن حالی که مانع را ایجاد می کند، یادش رفته که در نماز است.

(سؤال... و پاسخ استاد): وصف را کسی یادش می رود که اگر از او بپرسند که«هل الضحک مانع ام لا؟» بگوید: من نمی دانم، من یادم رفته، اما فرض ما آنجایی است که اگر در همین حال از او بپرسند: «هل الضحک مانع ام لا؟» می گوید: بله که مانع است. اصلا نسیان به هیچ وجه در رابطۀ با حکم نیست. نسیان در رابطۀ با ایجاد مانع است، نه در رابطۀ با حکم، با رساله هیچ ارتباطی ندارد، با وجود مانع ارتباط دارد و کسی می تواند نسیانا مانع را ایجاد کند که حال صلاتی را فراموش کرده باشد خارجا و الا با توجه و با التفات به مانعیت ضحک چطور می شود ضحک از او تحقق پیدا کند؟

(سؤال... و پاسخ استاد): همان طوری که در باب اجزا و شرایط، گاهی ترک جزء و