سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 582

مراد از نسیان به وجود سوره یا به طبیعت سوره

آنچه که شاید در ذهن من و شما بوده و تقریبا به ذهن ما نزدیک است، ما خیال می کنیم که نسیان به وجود تعلق گرفته، درحالی که این مسأله، باطل است، برای اینکه شما که می گویید: نسیان به وجود الطبیعه متعلق شده، کدام وجود الطبیعه؟ طبیعه السوره که وجود پیدا نکرده، چطور شما می گویید: نسیان به وجود متعلق است، کجاست وجود الطبیعه تا نسیان به آن تعلق گرفته باشد؟ مفهوم وجود الطبیعه را که شما نمی گویید، بلکه وجود واقعی طبیعت را می گویید. طبیعه السوره وجود واقعی نداشته که نسیان شما متعلق به این وجود شود. پس اگر تعبیر کنید که من وجود طبیعت را فراموش کردم، این تعبیر، تعبیر منطقی و حقیقی نخواهد بود، برای اینکه طبیعت، وجودی نداشته تا شما این وجود را فراموش کنید.

آن چه که واقعیت مطلب است این است که نسیان شما تعلق به خود طبیعت می گیرد، شما طبیعه السوره را فراموش می کنید و روی تعلّق نسیان بطبیعه السوره دیگر ارادۀ ایجاد سوره را نمی کنید، ارادۀ تحقق دادن به سوره از شما سلب خواهد شد، برای اینکه اگر شما طبیعه السوره را فراموش نمی کردید و ذهن شما توجه به سوره پیدا می کرد، اوّلین مبدأ اراده به نام تصور که تصور عبارت از توجه نفس و التفات نفس است، تحقق پیدا می کرد و اگر سوره در ذهن شما می آمد که سایر مبادی اش مسلّم در دنبالش بود. اگر سوره در ذهن شما می آمد، تصدیق به فایده در دنبالش بود. می دانستید سوره جزئیت دارد، می دانستید سوره دخالت در نماز دارد و در دنبال تصدیق به فایده، مسألۀ عزم و جزم و شوق مؤکد در دنبالش محقق می شد. اما آنچه که مصیبت به بار آورده، این است که اولین مبدأ اراده به نام تصور و التفات، تحقق پیدا نکرده و ذهن شما متوجه سوره نشد، ذهن شما توجه به سوره پیدا نکرد.

از همین جا مسأله برای شما روشن می شود که نسیان یعنی آنچه که نمی گذارد اولین مبدأ از مبادی اراده تحقق پیدا کند. مقابل نسیان، تصور و التفات است، در اولین مبدأ اراده که اسمش را التفات می گذارید، اگر کسی از شما بپرسد که ملتفت الیه شما چیست؟ شما در اولین مبدأ اراده به چه چیزی التفات پیدا کردید؟ ذهن شما به چه چیزی توجه پیدا کرده؟ ذهن شما به ماهیت متعلق شده، ذهن شما به طبیعت توجه پیدا کرده است.

اکرام را شما تصور می کنید، اکرام العالم که ماهیت است را تصور می کنید، بعد وجوبش