سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 589

أن یکلّف ولو بالتکلیف الضمنی» و از طرفی هم حدیث رفع چیزی را برمی دارد که اگر حدیث رفع نباشد، آن چیز قابلیّت ثبوت داشته باشد؛ سؤال می کنیم که«لو لا حدیث الرفع» تکلیف ضمنی متعلق به جزء، می شد غافل را بگیرد یا نمی شد؟ چون نمی توانست غافل را بگیرد و قابلیّت ثبوت نداشت، لذا حدیث رفع نمی تواند چنین تکلیفی را که «ینتزع منه الجزئیه» رفع کند.

پس خلاصۀ بیان ایشان در شقّ دوم از حرفشان که اساس حرف هم این معناست، این است که اگر هدف شما در پیاده کردن حدیث رفع این است که جزئیت مستفادۀ از تکلیف ضمنی را بردارید، می گوییم: حدیث رفع نمی تواند، برای اینکه حدیث رفع مشروط به این است که با قطع نظر از حدیث - و تکلیف هم شامل غافل نمی شود - قابلیت ثبوت ندارد و چون قابلیت ثبوت ندارد، حدیث رفع نمی تواند آن را بردارد.

بیان استاد در مورد نظریه مرحوم آخوند(ره) دربارۀ حدیث رفع

در جواب ایشان ما دو کلام داریم: یک کلام اینکه این حرف شما اصلا خلاف مفروض مسأله است، دارید خلاف فرض صحبت می کنید، برای اینکه فرض مسأله ما آنجایی است که ما اطلاق دلیل جزئیت داریم و در مقابل، حدیث رفع؛ به طوری که اگر حدیث رفع را نمی داشتیم، اطلاق دلیل جزئیت، جزئیت مطلقه را ثابت می کرد، اصلا فرض ما اینجاست و شما دارید خلاف این فرض را ثابت می کنید، شما می گویید: اگر دلیل رفع هم نمی بود، جزئیت مطلقه ای که منتزع از تکلیف است، قابلیت ثبوت نداشت.

فرض ما جایی است که اگر حدیث رفع نمی بود، جزئیت اطلاق داشت و دلیل بر جزئیت یک جزئیت مطلقه را ثابت می کرد. لذا این بیان شما اولا خلاف فرض ما است.

و ثانیا مگر ما فراموش کردیم در چند جلسۀ قبل بیان خود شما را که دو سه روز وقت ما را در رابطۀ با این بیان گرفتید؟ ایشان با چند دلیل در چند روز قبل اثبات می کردند که دلیل جزئیّت چه به لسان وضع باشد مثل«لا صلاه الا برکوع»، و چه به لسان امر باشد مثل «ارکع فی الصلاه»، هیچ فرق نمی کند، چه لسانش لسان وضع باشد، از آن جزئیت مطلقه استفاده می شود و چه لسانش لسان تکلیف باشد، باز هم جزئیت مطلقه استفاده می شود و چند دلیل هم در این رابطه بیان کردند که اولین دلیلشان این بود که این اوامر، اوامر ارشادیه است، بعد هم دو سه دلیل دیگر در دنبال بیان کردند.

پس خود شما در آن مسأله با کمال جدیت ثابت کردید که اگر جزئیت به لسان تکلیف