سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 59

«انقضه بیقین آخر» دارید، و در بادی نظر فکر می شود که اینها دو حکم مستقل مجعول در دلیل استصحاب است. آیا واقع مطلب هم همین است؟ ما اینجا دوتا حکم مجعول داریم، دوتا حکم مرتبط به شارع داریم. یکی«لا تنقض الیقین بالشک» است و یکی «انقضه بیقین آخر» است.

برای این که به واقع این مطلب درست برسیم، سؤال می کنیم آیا این یقینی که در دلیل استصحاب ذکر شده، این همان یقین وجدانی صددرصد است که شما می گویید: حجّه معتبره عقلا؟ یا این که این یقین یک معنای عامی را دارد، مقصود از یقین حجّت معتبره است. حالا می خواهد این حجّت معتبره یقین باشد یا حجّت معتبره مثلا بیّنه باشد؟ یک بحثی در باب استصحاب هست، بعدا هم«ان شاء اللّه» آنرا بحث می کنیم و آن این است که اگر یک بینه ای قائم شد بر این که عبای من در صبح نجس بوده بیّنه حجّه شرعا. ظهر من شک دارم در این که نجاستش باقی است یا نه؟ اینجا استصحاب جریان پیدا می کند یا نه؟ اگر یقین در دلیل استصحاب، یقین قطعی صددرصد باشد، اینجا دیگر جای جریان استصحاب نیست. شما کی یقین سابق دارید؟ شما یک بینه ای بر نجاست عبا در اول صبح دارید. اما آنهایی که می گوید: یقین در دلیل استصحاب، بمعنای مطلق حجّت معتبره است، هم یقین صددرصد را شامل می شود، و هم سایر حجج معتبره را شامل می شود. لازمه اش این است که دلیل استصحاب در اینجا هم جریان پیدا بکند. اول صبح بیّنه قائم شد بر نجاست ثوب، ظهر شک دارید که این نجاست برطرف شده، یا نه؟

مراد شیخ انصاری(ره) از یقین در لا تنقض لا یقین بالشک

تحقیق در این مسأله در باب استصحاب است، لکن ما اینجا روی هردو فرضش بحث می کنیم، و روی هردو احتمال از مرحوم شیخ سؤال می کنیم. اگر شیخ بفرماید که مقصود از یقین در«لا تنقض الیقین بالشک» یقین قطعی صددرصد است، همانی که در کتاب القطع مطرح است. همانی که حجّت معتبرۀ عقلی است، در این فرض این«انقضه بیقین آخر» یعنی چه؟ «انقضه بیقین آخر» معنایش این است که اعمل علی طبق یقین لاحق، انقضه بیقین آخر. صبح شما یقین به نجاست داشتید، حالا یقین به طهارت دارید، این انقضه بیقین آخر، می گوید: «اعمل علی طبق هذا الیقین» از مرحوم شیخ سؤال می کنیم، که هذا الیقین مگر قطع نیست؟ مگر شما در کتاب القطع نفرمودید: شارع نفیا و اثباتا روی قطع نمی تواند دخالت بکند؟ شارع نمی تواند بگوید: القطع حجّه، برای این که