سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 594

ملاحظه می کند و این مرکب اعتباری را متعلق امر و تکلیف قرار می دهد، لازمۀ تعلّق امر به مرکب از یک اشیاء، این است که هر شیئی از آن اشیاء، اتصاف به جزئیت للمأمور به پیدا می کند. عرض کردیم معنای مرکب اعتباری و خصوصیت روشن مرکب اعتباری در مقابل مرکب حقیقی، این مسأله است که در مرکب اعتباری، آن اجزا و اشیاء، حقیقت خود را از دست نمی دهد، حقیقتشان محفوظ است فقط یک اعتبار وحدت و یک لحاظ وحدتی بین این اشیاء شده، رکوع هر ماهیتی داشته باشد، از مقولۀ فعل باشد، از مقولۀ مثلا کیف باشد، هر ماهیتی داشته باشد، بعد از آنکه جزء نماز قرار گرفت، ماهیتش همان ماهیت است. ماهیت رکوع تغییر نکرده آن فصل ممیّزش بواسطۀ مسألۀ ترکیب از بین نرفته، بخلاف مرکبات حقیقه که اجزا در مرکبات حقیقیه کأنّ فانی می شوند، آن صور خودشان را از دست می دهند، فصول ممیزه را از دست می دهند و در نتیجه، یک امر دیگری تحقّق پیدا می کند و یک شیء دیگری به نام مرکب وجود پیدا می کند که دیگر با وجود این مرکب، آن اصالت اجزا باقی نمی ماند.

بالاخره در مرکبات اعتباریه که ماهیت و هویت اجزا محفوظ است بعد از اینکه اینها با دید وحدتی متعلق امر قرار می گیرند و امر به مرکب متعلق می شود، یک وصفی برای اینها پیدا می شود، یک عنوان جدیدی برایشان پیدا می شود، (حقیقتشان همان حقیقت است) و آن وصف عبارت از جزئیه للمأمور به است. قبل از آنکه شارع رکوع را به عنوان جزء صلاه ملاحظه بکند، این اتصاف برای او تحقّق نداشت اما بعد از آنکه شارع، او و سایر اجزا را متعلق امر واحد قرار داد، اتصاف به جزئیت للمأمور به پیدا می کند. البته جزئیت این با کلیّت، امران متضایفان. هرکجا که مسألۀ جزئیت مطرح باشد، مسألۀ کلیّت هم مطرح است. جزئیت و کلیّت مثل فوقیت و تحتیت است. نمی شود فوقیتی تحقّق داشته باشد و تحتیّت که مضایف با فوقیت است، تحقّق نداشته باشد. جزئیت و کلیّت همین طور است. مجموع صلاه اتصاف به کلیت پیدا می کند و«کل واحد من الاجزاء» اتصاف به جزئیت پیدا می کند و این دو اتصاف، متضایف و غیرقابل انفکاک است.

در باب تحقّق و امکان نقیصه، یک مطلب روشنی است و آن این است که این مرکبی که رکوع به عنوان جزئیت در آن نقش دارد، اگر در مقام اتیان و در مقام عمل، بدون رکوع تحقّق پیدا کرد، عنوان نقیصه محقّق می شود. نه تنها از نظر عرف، این عنوان تحقّق پیدا می کند از نظر عقل و آن دقت عقلی هم عنوان نقیصه متحقق است برای اینکه آن چیزی که مولا به عنوان جزئیت، ملاحظه کرده بود، مکلف در مقام اتیان و در مقام امتثال، مأمور