سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 596

عنوان جزء صلاه اخذ می کند می گوید: رکوعی که متعدد نباشد، رکوعی که زائد نداشته باشد، رکوعی که مقیّد به قید وحدت باشد. در اینجا عرف عنوان زیاده را پیاده نمی کند اما آنجایی که ذات الرکوع به صورت لا بشرط در جزئیت برای مأمور به اخذ شده باشد، آن را که مولا ملاحظه کرده که بعدا هم در کلام محقق اراکی توضیحی در این باب در کار است، آن را که مولا جزء، اخذ کرده است، ذات الرکوع است، طبیعه الرکوع است، نه به این معنا که مقیّد به وحدت باشد و بشرط لای از زیاده و تعدد باشد. در اینجا عرف زیاده را تصوّر می کند. اگر شما در نماز به جای یک رکوع که مصداق طبیعت رکوع است، دوتا رکوع انجام بدهید عرف می گوید: «زاد فی صلاته، رکع رکوعا زائدا و رکع زائدا علی ما هو دخیل فی الصلاه» عرف این طوری تعبیر می کند، اما با آن دید عقل در همین جا هم تصوّر زیاده امکان پذیر نیست برای اینکه نمی شود این رکوع دوم، جزئیت للصلاه داشته باشد. با اینکه جزئیت للصلاه داشته باشد، در عین حال، عنوان زیاده و زائد هم بر او منطبق بشود.

کلام محقق اراکی(ره) در رابطه با زیاده در مأمور به

لکن مرحوم محقق اراکی اینجا کلام مفصلی دارند که این کلام را ما تلخیص می کنیم.

و چون کلام مفید و قابل استفاده ای است این کلام را عرض می کنیم تا بعد ببینیم آیا در این بیان ایشان، اشکالی وجود دارد یا وجود ندارد؟ ایشان در مقام این برآمده اند که تصوّر زیاده از نظر عقل و از نظر دقت عقلی، امکان دارد. در حقیقت(به تعبیر ایشان) ما می توانیم در باب اجزا و شرایط، زیادۀ حقیقیه، در مقابل زیادۀ عرفیه، تصوّر بکنیم. برای اثبات این مسأله، چند مطلب را به عنوان مقدمه و زمینۀ اثبات زیادۀ حقیقیه بیان کرده اند.

ولو اینکه بعضی از اشکالات هم به بیان ایشان وارد باشد، لکن فی نفسه یک تحقیقی است که ایشان در این باب ذکر کرده اند.

مقدمۀ اول: لزوم هم سنخ بودن زائد با مزید فیه

یکی از آن مقدمات که زمینۀ اثبات زیادۀ حقیقیه است عبارت از این است: در معنای زیاده این خصوصیت اعتبار دارد که زائد باید از سنخ مزید علیه باشد. زیاده با آن چیزی که این نسبت به آن، عنوان زیاده دارد، باید یک جنس باشند، یک سنخ باشند، مثلا اگر فرض کنید سه کیلو روغن وجود دارد بعد شما مثلا یک کیلو شیره به این سه کیلو روغن