سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 598

مقدمۀ دوم: لزوم حد داشتن مرکبات

در مقدمۀ دوم می فرماید: یکی از خصوصیات دیگری که در معنای زیاده و تحقّق عنوان زیاده اعتبار دارد این است که آن چیزی که در آن زیاده تحقّق پیدا می کند، دارای یک حد معین و مخصوصی باشد، بطوری که وقتی که این زیاده آمد و ضمیمۀ به او شد، این زیاده می خواهد آن حد را بشکند و این حد را به یک حد دیگری منقلب بکند. اینجا هم یک مثال عرفی می زنند. می گویند: مثلا(با توضیحی که من عرض می کنم) یک آبی نهری که دارای یک حدی است، حدش را فرض کنید این است که یک هکتار زمین را این آب مشروب می کند، در صورتی زیاده اینجا صدق می کند که به ماء النهر اضافه شده و زیاده تحقّق پیدا کرده که این حد یک هکتاری شکسته بشود لا اقل ولو به ده متر، این حد شکسته بشود یعنی با تحقّق این زیاده، این آب، دیگر قدرت بیش از یک هکتار مشروب کردن را دارد و الاّ اگر فرض کنید که یک استکان آب را شما بردارید و توی آب یک نهری که یک هکتار زمین را مشروب می کند بریزید، هیچ کس نمی گوید که این آب نهر اضافه شد، برای اینکه با یک استکان اضافه که آن حد، از بین نمی رود. وجود و عدم این یک استکان، تأثیری در این ندارد که بیش از یک هکتار یا به اندازۀ یک هکتار را مشروب کند. استکان باشد یا نباشد، همان یک هکتار را مشروب می کند. لذا می فرماید:

در تحقّق زیاده این معنا اعتبار دارد که باید آن که در او زیاده تحقّق پیدا می کند یک حد معینی و یک خصوصیات معینی در او باشد بطوری که این زیاده در آن حد و خصوصیات، قلب و انقلاب ایجاد می کند، آن حد یک هکتاری را بالاتر می برد. بعد از این مقدمه نتیجه می گیرند که در مرکبات این حد بلااشکال ملاحظه شده منتها کیفیتش را در مقدمۀ سوم بیان می کند.

مقدمۀ سوم: نحوۀ اعتبار اجزاء مرکب

در مقدمۀ سوم می فرماید: این اجزائی که مولا در مقام جزئیت اعتبار می کند، نحوۀ اعتبار این اجزا در مقام جزئیت، به سه نحو است، سه گونه تصوّر اعتبار جزئیت در کار است:

یک نحو این است که جزء را به صورت بشرط لا در مقام جزئیت اعتبار بکند. رکوع را به شرط اینکه بیش از یکی نباشد و زائد تحقّق پیدا نکند و تعدّدی در کار نباشد، جزء