سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 606

دایرۀ اجزا و دایرۀ مرکب و صلاه است، این را چطوری انسان می تواند تصوّر بکند؟ لذا یک مناقشه ای در اصل تصویر این معنا در کار است.

(سؤال... و جواب استاد): شما تصوّرش را بکنید، چه چیز را می آورد جزء نماز قرار می دهد و در ردیف سایر اجزا اعتبار جزئیت برایش می کند؟ طبیعت خالی، یا با قید وحدت، سومی ندارد اینجا، یا طبیعت را می آورد، یا طبیعت را به مقیدا به قید الوحده می آورد. اگر طبیعت را آورد، می شود قسم سوم، با قید وحدت آورد، می شود قسم اول، اما لا الطبیعه و لا قید الوحده، این کدام است؟ ما چطوری این را تصوّر بکنیم؟ در قسم سوم، لا بشرط است بشرط شیء که نیست، لا بشرط است یعنی نفس طبیعت را ملاحظه کرده. اصلا سراغ وحدت و کثرت نرفته. نفس الطبیعه در مقام اعتبار جزئیت، جزء شده، این لا بشرطی است که شما از آن تعبیر به قسم سوم می کنید، اگر هم مقیّد به قید وحدت است، قسم اول است، دیگر سومی ما نمی توانیم تصوّر بکنیم که نه نفس الطبیعه باشد و نه طبیعت مقیّدۀ به قید وحدت.

خروج مقام اعتبار از مقام تصوّر زیادی در مأمور به

و اما اشکال اساسی به ایشان این است که ما اصلا مقام اعتبار و اختراع را باید از محل بحث خارج کنیم. ما در مقام تصوّر زیادی در مأمور به هستیم، لذا مقام تشکیل مرکب، مقام اختراع و اعتبار مرکب به ما مربوط نیست. می خواهیم ببینیم آیا این مطلب می شود با اضافۀ به امر و با عنوان مأمور به تحقّق پیدا بکند یا نه؟ شما گفتید که روی قسم سوم امکان دارد، طبیعت رکوع را این طوری اعتبار کند. ولی آنچه ما فعلا روی آن بحث داریم از مولا می پرسیم که شما چه چیز را جزء مأمور به قرار دادید؟ می گوید: طبیعت رکوع، که هم به رکوع واحد صادق است و هم به رکوع متعدد، منطبق است. اگر اینطور شد، شما اگر در نماز دوتا رکوع کردید، این زیادی در مأمور به شد یا همان مأمور به است؟ اگر در نماز دوتا رکوع به این کیفیت تحقّق پیدا کرد، صدق می کند که«انه قد زاد فی المأمور به»؟ چه زیادی در مأمور به تحقّق پیدا کرده؟ مأمور به، جزءش طبیعه الرکوع بود، البته اگر این می خواست طبیعه الرکوع را به یک رکوع هم متحقّق بکند، مانعی نداشت اما حالا دلش خواسته که طبیعه الرکوع را در ضمن دوتا رکوع محقّق بکند، حالا اگر در ضمن دوتا رکوع محقّق کرد، «زاد فی المأمور به»؟ چه زیادی تحقّق پیدا کرده؟ مگر مأمور به طبیعه الرکوع نبود؟ این دوتا هم مصداق طبیعه الرکوع است، چه زیادی در