سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 61

(سؤال... و پاسخ استاد): آنچه توی ذهن شماست که بین غایت و مغیا تناقض لازم می آید، شما از غایت هم استفاده حکم می کنید. و الاّ اگر غایت حکمی نباشد، و غایت حکمی را دلالت نکند، دیگر چه تناقضی اینجا لازم می آید، چه تناقضی تحقق پیدا می کند؟ علاوه صریح کلام مرحوم شیخ، تناقض بین الحکمین است. ایشان تصریح به این معنا دارد.

عدم دلالت غایت بر حکم

اینجا چون غایت یقین است، امتناع دارد که در مورد غایت حکم وجود داشته باشد، غایت نمی شود در اینجا دلالت بر حکم بکند، برای خاطر این که حکم در مورد یقین نفیا و اثباتا ممتنع است. این در صورتی که مراد مرحوم شیخ از یقین، یقین وجدانی باشد.

حال اگر مرحوم شیخ بفرماید: مراد من حجّت معتبره است، «لا تنقض الیقین بالشک» در حقیقت به این برگشت می کند، «لا تنقض الحجّه المعتبره بلا حجه» شک بمعنای لا حجّت است، یقین بمعنای حجّت معتبره است. آن وقت به این برگشت می کند که«لا تنقض الحجه المعتبره بلا حجّه، بل انقضها بحجّه المعتبره اخری» اینجوری باید یقین را در این روایات معنا بکنیم. اگر ما این جوری معنا کردیم، باز می گوییم: این انقضه بیقین آخر، ولو این که شما یقین را بمعنای حجّت معتبره معنا کردید، لکن یکی از مصادیق حجّت معتبره، همان یقین صددرصد است. شما یقین صددرصد را که نمی توانید خارج بکنید.

تمام تلاش شما این بود که بینه و امثال بینه را هم باید ملحق به یقین بکنید. اما نمی توانید کاری بکنید که یقین صددرصد از مفاد دلیل استصحاب بیرون برود. این انقضها بحجّه معتبره، یک مصداق روشن این حجّت معتبره، عبارت از یقین صددرصد است. نسبت به این مصداق شارع چطور می تواند جعل حکم بکند؟ چطور شارع می تواند حکمی بنام وجوب نقض به دنبال لا تنقض پیاده بکند؟

نتیجه این می شود که نسبت به یقین، باید بگوییم: این انقضها بیقین آخر حکم مستقل نیست، و استمرار«لا تنقض الیقین بالشک» را افاده می کند. اما نسبت به مثل بینه، شارع می تواند بگوید: بینۀ بر نجاست را، با بینه بر طهارت نقض بکن، این یک حکم مجعول شرعی است. این مثل قطع نیست که دیگر شارع در نفی و اثباتش نتواند دخالتی داشته باشد، می تواند بگوید: بینۀ بر نجاست با بینه بر طهارت نقض می شود. البته در ذهن شما چنین نباشد که چه ترجیحی دارد؟ فرض این است که زمانها مختلف است، بینۀ بر