سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 62

نجاست در اول صبح قائم شده، بینۀ بر طهارت، طهارت در ظهر را دلالت می کند.

(سؤال... و پاسخ استاد): اشکالش این بود که مطلقا شارع نمی تواند در آن دخالت بکند.

اینجا ایشان خواستند یک دفع توهمی بکنند، اگر شارع بگوید: بینۀ بر نجاست را با بینۀ بر طهارت نقض کن. چه ترجیحی دارد بینۀ طهارت نسبت به بینۀ بر نجاست؟ ما گفتیم: باهم منافاتی ندارد، آن بینه بر نجاست صبح قائم شده، این بینه بر طهارت ظهر قائم شده. لذا بر این بینه از نظر حکم ظهر، باید طهارت را مترتب کرد. اگر مقصود از یقین هم قطع باشد و هم بینه و اشباه بینه، بینه را ما فقط بعنوان یک مصداق از حجّتهای شرعیه مثال می زنیم، لکن می گوییم: این انقضه بیقین آخر میخواهد هردو یعنی قطع و بیّنه را بگوید. نسبت به یقین که می رسد این«انقضه لیس حکما بل بیان لاستمرار حکم لا تنقض الیقین بالشک» نسبت به بینه که می رسد، عنوان حکم مجعول ثانوی دارد. «انقض البینه ببینه اخری»، یک حکم مجعول شرعی ثانوی.

قدر جامع برای تناقض در استصحاب

از اینجا می فهمیم که شما نمی توانید برای انقض قدر جامعی درست کنید که هم یقین و هم بیّنه را بگیرد. چرا؟ برای این که قدر جامع ندارد اینجا. اگر انقض بیقین متعلق بشود، لازمه اش عدم الحکم است، یعنی شارع حکمی ندارد. و اگر به بینه متعلق بشود، لازمه اش وجود الحکم است. آیا می شود انقض را ما جوری معنا کنیم که هم با عدم الحکم و هم با وجود الحکم بسازد. مثل کسی که سؤال بکند، که این انقض در لا تنقض الیقین بالشک که در دنبالش واقع شده، چه می خواهد بگوید؟ بگویید: این انقض هم حکم نیست، هم حکم هست. حکم نیست بلحاظ تعلقش به یقین وجدانی، حکم هست بلحاظ تعلقش به بینه. آیا می شود ما یک چنین معنایی برای انقضه بیقین آخر بکنیم؟ چون پای یقین مطرح است، و یقین وجدانی را نمی توانیم از انقضه بقین آخر بلا اشکال خارج بکنیم، چاره ای نداریم جز این که بگوییم: انقض لیس بحکم. اگر انقض حکم نشد، پس دیگر در دلیل استصحاب حکمینی وجود ندارد.

(سؤال... و پاسخ استاد): عرض کردم شما خیال می کنید از غایت حکم استفاده می شود. پس بفرمایید: داخل در غایت نیست کما این که توضیح می دهیم، در جواب دیگر توضیح می دهیم که داخل در غایت نیست اصلا، بلکه این داخل در مغیا است«لا