سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 68

عملی تنزیلی داریم، و به تعبیر دیگر اصل عملی محرز داریم، و یک اصل عملی غیر تنزیلی و غیر محرز داریم. پس«الاصول العملیه علی قسمین، اصول تنزیلیه و اصول غیر تنزیلیه» که عرض می کنیم مراد ایشان چیست؟ ایشان می فرماید: این اصول تنزیلیّه با اصول غیر تنزیلیّه ولو این که در این جهت مشترک هستند که هیچ کدام در اطراف علم اجمالی جریان پیدا نمی کنند، لکن ملاک عدم جریانشان فرق می کند، و روی همین فرق یک آثار عملی هم گاهی بر آن ترتب پیدا می کند. سپس می فرماید: ملاک عدم جریان اصول عملیۀ غیر تنزیلیّه، لزوم مخالفت عملیه است. هرکجا مستلزم مخالفت عملی شد، این اصل غیر تنزیلی جریان پیدا نمی کند. و هرکجا جریان اصل غیر تنزیلی مستلزم مخالفت عملیه نشد، جریان پیدا می کند.

اما در اصول تنزیلیّه، مطلقا در اطراف علم اجمالی جریان پیدا نمی کند؛ چه می خواهد جریانش مستلزم مخالفت قطعیه باشد، و چه می خواهد جریانش مستلزم مخالفت قطعیه نباشد. مثلا می فرماید: یکی از اصول تنزیلیّه، استصحاب است، و یکی از اصول غیر تنزیلیّه، اصاله الطهاره است. پس«اصاله الطهاره اصل غیر تنزیلی و الاستصحاب من الاصول التنزیلیّه». مثلا در اطراف علم اجمالی، شما علم اجمالی دارید به این که این دو انائی که اینجا وجود دارد، حالت سابقه اش نجاست است و علم اجمالی به طهارت پیدا کردید. اگر بخواهید دو استصحاب بقای نجاست جاری کنید، در استصحاب بقای نجاست که مخالفت عملیۀ با تکلیفی نیست. نتیجه این می شود که شما از این دو اناء اجتناب می کنید. آیا اجتناب از این دو اناء، تکلیفی را به هم زده؟ با تکلیف معلومی مخالفت شده؟ با این که اینجا مخالفت عملیه تحقق ندارد. در اینجا که حالت سابقۀ انائین نجاست است، دوتا استصحاب اگر بخواهید جاری بکنید، با هیچ تکلیف معلومی مخالفت نشده، ولی چون استصحاب به نظر ایشان از اصول تنزیلیه است، و اصول تنزیلیّه مطلقا در اطراف علم اجمالی جریان ندارد، ولو این که مستلزم مخالفت عملیه نباشد، لذا در این مثال استصحاب جریان پیدا نمی کند.

اما اگر مسألۀ«اصاله الطهاره» مطرح باشد، «اصاله الطهاره» در آنجایی در اطراف علم اجمالی جریان پیدا نمی کند که جریانش مستلزم مخالفت عملیۀ قطعیه باشد. اما اگر فرض کردیم در یک جایی«اصاله الطهاره» جاری می شود، و مستلزم مخالفت عملیه نیست، ایشان می فرماید: مانعی از جریان«اصاله الطهاره» ما نمی بینیم. این خلاصۀ بیان ایشان بود که با توضیح و تعلیلی هم که ذکر می کنم، مدعای ایشان روشن می شود. مدعای