سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 70

طهارت را نازل منزلۀ واقع قرار بده. لذا استصحاب را ایشان یکی از اصول تنزیلیه می داند، بعد باید با ایشان بحث بکنیم. «اصاله الطهاره»، «اصاله الاباحه» و امثال ذلک را از اصول غیر تنزیلیه می داند و از کلامشان استفاده می شود که غیر از استصحاب هم، ما اصل تنزیلی داریم. شاید قاعدۀ تجاوز و فراغ این طور باشد. اگر قاعدۀ تجاوز و فراغ را ما به عنوان یک اصل تلقی کردیم، آن هم به استصحاب می خورد، یعنی در تنزیلی بودن هم ردیف استصحاب است، نه اینکه هم ردیف با«اصاله الاباحه» و«اصاله الطهاره» باشد.

بین اصل تنزیلی و غیر تنزیلی چرا باید فرق باشد؟ چرا لازمۀ تنزیلی بودن اصل، این است که مطلقا در اطراف علم اجمالی جاری نشود؟ اما اصل غیر تنزیلی فقط در صورت لزوم مخالفت عملیه جاری نشود، چه فرقی است بین اصل تنزیلی و اصل غیر تنزیلی؟ ایشان می فرماید: فرض کنید دو ظرف که حالت سابقه شان طهارت است، و ما علم اجمالی به نجاست یکی پیدا کردیم، در اینجا می خواهد دوتا اصل تنزیلی به نام استصحاب، در این دو اناء جاری بشود، وقتی این دوتا اصل تنزیلی جاری شد، معنایش چیست؟ معنایش این است که در این اناء احتمال طهارت را نازل منزلۀ واقع کن، یعنی «کأنک احرزت الواقع و الواقع هو الطهاره»، منتها این احراز احراز تعبدی است نه احراز وجدانی. وقتی که در اناء طرف یمین«لا تنقض الیقین بالشک» جاری می شود، و لا تنقض هم اصل تنزیلی است، می گوید: «نزله منزله الواقع، و اجعله انه طاهر کأنه فی الواقع»، یعنی در محیط شرع، شارع کأنه گفته: طاهر واقعا. این اناء دیگر هم همین طور، استصحاب در آن جریان پیدا می کند. آن هم کأنّه طهارت واقعیه در آن پیاده می شود. آن وقت از یک طرف شارع در مقام تعبّد بگوید: «انت محرز للطهاره فی الانائین، از یک طرف دیگر شما وجدانا می دانید یکی نجس است. آیا این احراز طهارت تعبدیۀ واقعیه، نسبت به هردو اناء می تواند اجتماع پیدا بکند با احراز وجدانی به نجاست احد الانائین که لازمۀ علم اجمالی و معنای آن است؟ برای این که علم اجمالی احراز وجدانی است.

آن یقین وجدانی شماست، منتها علی سبیل الاجمال.

مقصود از احراز تعبّد و واقع در اصول تنزیلیه

پس در حقیقت ایشان می فرماید: اینجا ما دو مطلب داریم: یکی احراز وجدانی نجاست احد الانائین، یکی احراز تعبّدی طهاره الانائین. بین احراز تعبّدی و احراز