سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 77

طرف را که مطابق با این اصل است، به عنوان واقع با آن برخورد بکن، و طرف مقابل او را کالعدم قرار بده، مثل این که در عالم تعبد اصلا تو شاک نیستی، بلکه کأنّ واقع را ملاحظه می کنی. ما نکته ای برای توضیح بیان ایشان عرض می کنیم، کسی نگوید: پس اصول تنزیلیه اماره شدند، حکم امارات بر آنها بار شد، با امارات هم معاملۀ واقع می شود. فرق این دو در این است که امارات کاشفیت از واقع دارند، کشفی هم که در آنها وجود دارد، مورد تأیید شارع واقع شده است. اما در اصول تنزیلیه، هیچ گونه کاشفیتی وجود ندارد، این طور نیست که شما طریق به واقع داشته باشید، بلکه روی احد الطرفین بناگذاری می کنید بر این که آن واقع است و معاملۀ واقع با آن می کنید، آن را نازل منزلۀ واقع می کنید، بدون این که راهی به واقع داشته باشید و بدون این که اینجا کاشفی و طریقی در رابطۀ با واقع وجود داشته باشد.

خلاصۀ بیان مرحوم محقق نائینی(ره) دربارۀ این که چرا اصول تنزیلیه در اطراف علم اجمالی مطلقا جریان پیدا نمی کند، همین بود که احراز تعبدی با احراز وجدانی به خلاف نمی سازد. شما بخواهید احراز بکنی تعبدا طهارت این دو اناء را، و استصحاب طهارت بخواهد بگوید: با این دو اناء معاملۀ طهارت واقعیه بشود، این نمی سازد، با این که شما وجدانا علم دارید به این که یکی از اینها نجس است، و عالم هستید به خلاف این تعبد، جمع بین احراز تعبدی و احراز وجدانی به خلاف نمی شود.

استدلال استاد به تعبد به خلاف در ردّ محقق نائینی(ره)

ما عرض کردیم چرا نمی شود؟ ما مواردی داریم که خود شارع حتّی در مورد علم تفصیلی که دیگر بهترین مصداق احراز وجدانی است، ما را متعبد به خلاف می کند، به ما می گوید: آثار خلاف را بار بکن، بنا بگذار بر غیر این که معلوم به تفصیل شماست، مثل مرتد که دیروز عرض کردیم. خود مرحوم نائینی(ره) در کتاب استصحاب، در مسألۀ تعارض استصحابین، ان قلتی را مطرح کرده، که این ان قلت تقریبا به همین بیان ما برمی گردد، و بعد در مقام جواب برآمده، و از این حرف جوابی ذکر کرده اند. ما خلاصۀ آن ان قلت با جوابی را که ایشان ذکر کردند ملاحظه می کنیم ان شاء الله، ببینیم جواب ایشان درست است یا نه؟

در ان قلت می فرمایند: تعبد گاهی از اوقات آنقدر دایره اش وسیع است و گستردگی دارد که حتی بین دو امری که ملازمۀ شرعی دارد، مع ذلک تفکیک می کند. با این که