سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 86

نظر استاد در جریان استصحاب در اطراف علم اجمالی و تفکیک بین متلازمین

عمده بحث با ایشان، فرق بین این دو است. آیا همین مقدار فرق می تواند فارق باشد.

بعد از آن که ما یک مسأله را اینجا مسلم مورد توجه قرار بدهیم، که این دو استصحاب طهارت که جریان پیدا می کند، دو مصداق از«لا تنقض الیقین بالشک» است، دو فرد از عنوان کلی استصحاب است، ولو این که این طهارت را می گوید، آن هم طهارت را می گوید، اما طهارت هذا الاناء، چه ارتباطی به ذاک الاناء دارد؟ طهارت هذا الاناء خودش یک مسأله مستقلی است، و طهارت اناء دیگر، مسأله دیگری است، یک حکم دیگری دارد و استصحاب دیگری در آن جریان پیدا می کند. پس به مجرد این که ما در هر دوی اینها استصحاب طهارت جاری می کنیم، این سبب نمی شود که اینها را به صورت کأنّ یک استصحاب ببینیم، یعنی فرق است بین دو استصحابی که هرکدام طهارت یک اناء را ثابت می کند و بین یک استصحابی که در مفادش طهارت و اناء باشد، طهارت مجموع الانائین باشد.

اگر ما یک استصحاب می داشتیم، یک فرد از«لا تنقض الیقین بالشک» در این جا پیاده می شد، و آن فرد مفادش این بود که مجموع الانائین طاهر. اینجا می توانستیم بگوییم: ما علم تفصیلی به خلاف داریم، ما یقین داریم که مجموع الانائین لیس بطاهر. چطور می شود این استصحابی که مفادش طهارت المجموع است، جریان پیدا کند؟ اما فرض این است که ما دوتا استصحاب داریم، منتها نتیجه اش طهارت است، مضاف به اناء یمین، آن نتیجه اش طهارت است، مضاف به اناء یسار، اما دوتا استصحاب هستند. وقتی که مسألۀ علم اجمالی به نجاست را با این دوتا استصحاب به عنوان دوتا استصحاب مقایسه می کنیم، آیا بیش از این است که ما علم اجمالی به کذب احد الاستصحابین داریم، همان طورکه در مسألۀ وضو به مایع مردد بین بول و ماء هم همین است؛ منتها فرقشان این است که آنجا استصحاب، یکی روی طهارت و مواضع الوضوء جریان پیدا می کند، یکی هم روی بقاء الحدث المعنوی جریان پیدا می کند.

آیا مجرد این فرق باعث دو قسم شدن می شود؟ آنهم فرق به این مهمی که ما بگوییم:

در ما نحن فیه هیچ یک از اصول حق جریان ندارد، اما در وضو به مایع مردد بین البول و الماء هردو جاری می شود و هیچ اشکال ندارد. ما چه طور بین این دوتا یک فرق خیلی اساسی و مهم، بگذاریم. علاوه این که ایشان در آنجا علم تفصیلی تعبیر می کنند،