سیری کامل در اصول فقه: دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 12 صفحه 95

بن سلیمان از نظر کتب رجالیه مجهول است. بر فرض که در روایت مسعده بن صدقه، در سندش مناقشه نکنیم، چون خود مسعده بن صدقه این طور از سابق در ذهنم است یک قدری از نظر رجالی مورد ان قلت است، لکن از نظر متن خلل دارد. برای خاطر این که یک قاعدۀ کلیّه به نام«کل شیء هو لک حلال» بیان کرده، و برای این قاعدۀ کلیه پنج شش تا مثال ذکر کرده، که همۀ این مثالها، یا حداقل به استثنای یکی از مثالها، هیچ کدامش مصداق این قاعده نیستند؛ همه یا مربوط به قاعدۀ ید یا مربوط به قاعدۀ اقرار است، یا مربوط به استصحاب عدم تحقق رضاع است، و امثال ذلک. پنج تای از این مثالها به مفاد «کل شیء لک حلال» که اصاله الحلیه است، هیچ گونه ارتباطی ندارد. و بنابر مبنای مرحوم آخوند، مثال ششم هم مربوط به باب استصحاب است، نه به اصاله الحلیه.

بنابراین روایت از نظر متن مخدوش است. آیا ممکن است روایتی، قاعده ای را ذکر بکند، و برای این قاعده پنج، شش مصداق ذکر بکند که هیچ کدام از اینها، یا پنج تای از اینها لااقل، هیچ ارتباطی به این قاعده نداشته باشند، و مصادیق قواعد دیگر، و ضوابط دیگر باشند. لذا آن دوتا روایت برای خاطر ضعف سند، و این روایت بخاطر خدشۀ در متن قابل استناد نخواهند بود.

استدلال به صحیحه عبد الله بن سنان

تنها یک روایت است که نه از نظر متن خللی در آن وجود دارد، و نه از نظر سند مورد مناقشه است، و آن صحیحه عبد الله بن سنان بود. صحیحه عبد الله بن سنان از آن سه تا روایتی بود که می فرمود: «کل شیء فیه حلال و حرام فهو لک حلال». ما در احتمالات ثلاثه ای که در این تعبیر ذکر کردیم که دوتا از آن احتمالات نتیجه اش این بود که علم اجمالی را هم شامل می شد، و این دوتا احتمال هم مورد تقویت قرار گرفت. و این در صورتی بود که ما این عبارت را طوری معنا کنیم که«کل شیء فیه حلال و حرام» اطراف علم اجمالی را هم بگیرد. اگر می خواست فقط علم اجمالی را بگیرد، می بایست شیء را این طور معنا کنیم، بگوییم: این دوتا ظرفی که اینجا وجود دارد، این دوتا مایعی که وجود دارد، و شما علم اجمالی به خمریت یکی از این دو مایع دارید، اگر بخواهد مصداق«کل شیء فیه حلال و حرام» قرار بگیرد، باید شیء را چه جوری معنا کنیم؟ شیئی که می خواهد هم حلال بالفعل در آن وجود داشته باشد، هم حرام بالفعل در آن وجود داشته باشد. مجبور بودیم که شیء را عبارت از مجموع المایعین بگیریم، بگوییم: مجموع