سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 10

استصحاب را در مورد صلاه جاری بکنیم و بگوییم: قبل از آنکه این زیاده که احتمال مانعیت در او داده می شود، تحقّق پیدا بکند«کانت الصلاه متصفه بخلوّها عن المانع، متصفه» به اینکه، مشتمل بر مانع نیست. گفتیم: ما استصحاب را به این کیفیت جاری می کنیم و اثر هم روی همین معنا بار می شود. ما می خواهیم صلاه، خالی از مانع باشد، صلاه اتصاف به خلوّ از مانع داشته باشد.

حالا«ان قلت» می گوید که اگر ما در تفسیر مانع، آن معنای اول را ذکر کردیم که مانع آن است که عدمش در مأموربه اعتبار دارد، شما هم می توانید استصحاب را روی صلاه متصف و صلاه مقیّد به خلوّ از مانع جاری بکنید، مانعی ندارد برای اینکه آن حیثیتی که در اینجا مطرح است، حیثیه عدم المانع و نماز مقیّد به عدم المانع، متصف به خلوّ از مانع است، اینجا می توانید بگویید: قبل از آنکه زیاده تحقّق پیدا بکند، «کانت الصلاه متقیده و متصفه بخلوّها عن المانع» و الان که این زیاده تحقّق پیدا کرد، شک می کنیم که این اتصاف و تقیّد، بقا دارد یا ندارد، آیا این اتصاف به خلوّ از مانع، بعد وجود الزیاده به قوّت خودش باقی است یا اینکه این اتصاف منتفی شده ؟ در این صورت، هیچ اشکالی ندارد که استصحاب اتصاف صلاه را بخلوّها عن المانع جاری بکنید.

اشکال تصوّر مانع به صورت امر وجودی

اما اگر مانع عبارت شد از یک امر وجودی مضاد با مأموربه، دیگر نمی توانید استصحاب صلاه متصف را جاری بکنید، برای اینکه مانع روی این حساب، دیگر قید برای نماز نیست، اتصاف برای نماز نیست. همانطوری که در تضادهای تکوینی مسأله اینطور است. وقتی که شما می گویید: سفیدی مضاد با سیاهی است، آیا معنایش این است که در سیاهی، یک تقیّد به عدم سفیدی مطرح است یا بالعکس وقتی که سیاهی را مضاد با سفیدی می دانید، مرجعش به این نیست که در سفیدی، یک تقیّد به عدم سیاهی مطرح است. در معنای تضاد و معنای مضادّه، تقیّد احد الضدین بعدم ضد الاخر، هیچ دخالتی ندارد، هیچ مطرح نیست، فقط این معنا هست که سفیدی که بیاید این به عنوان مضادّه نمی گذارد سیاهی تحقّق پیدا بکند، سیاهی که بیاید به علت تضاد نمی گذارد سفیدی تحقّق پیدا بکند، اما عنوان تقیّد به عدم، در هیچ کدام از سفیدی و سیاهی مطرح نیست.

اگر معنای تضاد و مضاده این شد و شما مانع را هم عبارت از مضادّ با مأموربه قرار