سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 101

است ؟ اطلاق دلیل جزئیت مقدّم بر اطلاق دلیل مأموربه است یا عکسش در کار است ؟ یا اینکه کلیتی در کار نیست ؟ گاهی حکومت از ناحیۀ اطلاق دلیل مأموربه است و گاهی حکومت از ناحیۀ اطلاق دلیل قید است و گاهی هم هیچ حکومتی برای هیچ کدام تحقّق ندارد.

آنچه که ما عرض کردیم همین مسألۀ اخیر بود که به صورت کلی نمی توانیم اطلاق دلیل جزء را مقدم بداریم که ما از جزء تعبیر به قید می کنیم برای اینکه دلیل جزء و جزئیت جزء در مقابل دلیل مأموربه، عنوان مقیدیّت دارد و علاوه بر این، تعبیر به قید هم جزء را شامل می شود هم شرط را شامل می شود و هم موانع و قواطع را، به لحاظ اینکه عدمشان قید برای مأموربه است. ما اختیار کردیم که ضابطه کلی در اینجا وجود ندارد و باید نحوۀ تعبیرات و لسان ادله را در باب مأموربه و در باب دلیل قید ملاحظه کنیم و این لسانها مختلف است. گاهی حکومت از ناحیۀ لسان دلیل مأموربه است و گاهی حکومت از ناحیۀ لسان دلیل قید است.

تقدّم اطلاق دلیل قید بر اطلاق دلیل مقیّد از نظر محقق نائینی(ره)

اما مرحوم محقق نائینی(اعلی الله مقامه الشریف) به عنوان یک ضابطۀ کلی و به عنوان یک مسألۀ کلی می فرماید که اطلاق دلیل قید همیشه بر اطلاق دلیل آن که قید در آن واقع می شود و مأموربه است حکومت دارد. همیشه اطلاق دلیل قید، حاکم بر اطلاق دلیل مأموربه است و تشبیهی در این رابطه می فرمایند: همان طوری که در کلامی که مشتمل بر قرینه است، اطلاق قرینه، تقدّم بر اطلاق ذی القرینه دارد که ذی القرینه یعنی آنکه این قرینه، قرینه تصرّف در اوست، در مثال«رأیت اسدا یرمی» «یرمی» عبارت از قرینه است و ذی القرینه عبارت از«اسد» است. می فرماید: همان طوری که اطلاق قرینه، حکومت دارد بر اطلاق ذی القرینه، همان طور اطلاق دلیل قید هم حاکم بر اطلاق دلیلی است که این قید در او تصرف و دخالت می کند. یک چنین بیانی به عنوان ضابطۀ کلی ایشان فرموده اند و اطلاق دلیل جزء و سایر مشابهاتش را بر اطلاق دلیل مأموربه مقدّم قرار داده اند.

آیا این مطلب به این صورت است و این تشبیه درست است ؟ آیا در مشبّه به اصولا مسأله روی حکومت مبتنی است ؟ آیا در مشبّه که عبارت از دلیل قید و اطلاق دلیل قید