سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 102

است، مسأله به این صورت است ؟ و آیا این تشبیه، تشبیه صحیحی است یا قابل مناقشه است ؟

عدم جواز تشبیه اطلاق و تقیید به باب قرینه و ذی القرینه

اولا، در مشبّه به که مسأله قرینه و ذی القرینه باشد، مسأله قرینیت روی پایه حکومت نیست، بلکه روی پایۀ اظهریت و ظاهریت است. در مثال«رأیت اسدا یرمی» اگر انسان بخواهد ابتداء ملاحظه بکند، تقریبا یک معارضه ای بین ظهور«اسد» و بین ظهور«یرمی» هست. «اسد» ظهور در معنای حقیقی و موضوع له دارد که عبارت از حیوان مفترس است. «یرمی» ظهور در رجل شجاع و انسانی که می تواند رمی بکند، دارد. ابتداء یک معارضه ای بین«اسد» و«یرمی» وجود دارد، ولی علت اینکه ما«یرمی» را بر«اسد» مقدّم می داریم و ظهور«یرمی» را مقدّم بر ظهور«اسد» می داریم، آیا مسألۀ حکومت است ؟ در قرینه و ذی القرینه، عنوان حکومت مطرح است ؟ یا اینکه اینجا مسأله، مسألۀ اظهریت و ظاهریت است ؟ تعارض بین قرینه و ذی القرینه، تعارض اظهر و ظاهر است و چون عقلا اظهر را مقدم می دارند چون ظهورش قوی تر است و ظهورش بیشتر است لذا در مقام معارضۀ بین ظهورین، این ظهور قرینه، بر ظهور ذی القرینه تقدّم پیدا می کند.

پس ملاک تقدّم در باب قرینه و ذی القرینه، مسألۀ اظهریت و ظاهریت است. اما اینجا مسأله، مسألۀ حکومت مطرح است. فرض را آنجایی گرفتیم که عنوان، عنوان حکومت است و حکومت هم به لسان دلیل متقوم است و در حقیقت دلیل قید را به عنوان حکومت بر دلیل مأموربه مقدم می داریم. نمی شود بین اینجا و مسألۀ قرینه و ذی القرینه مقایسه کرد و اگر پای حکومت در کار آمد، ملاک و مبنای حکومت باید پیاده بشود.

همین طور چشم را ببندیم و بگوییم: اطلاق دلیل قید، حکومت دارد، این مسأله کلیت ندارد. در آن مثالی که ما عرض کردیم، اگر فرض کنید دلیل مأموربه می گوید: «لا تترک الصلاه بحال» و دلیل قید به صورت یک امر و بعث است می گوید: «اقرأ الفاتحه فی صلاتک، ارکع فی صلوتک، اسجد فی صلوتک» همین«اقرأ الفاتحه فی صلوتک» مقیّد «لا تترک الصلوه بحال» است اما درعین حال بر«لا تترک الصلوه بحال» حکومتی ندارد به این صورت که اگر شما قدرت بر فاتحه الکتاب نداشته باشید، می توانید«لا تترک الصلوه بحال» را زیر پا بگذارید اما در صورتی که تمکّن از فاتحه دارید، قدرت بر ایجاد