سیری کامل در اصول فقه : دوره ده ساله دروس خارج اصول محمد فاضل لنکرانی جلد 13 صفحه 103

این جزء دارید، همین«اقرأ الفاتحه فی صلوتک» شما را الزام به خواندن قرائت فاتحه می کند.

پس ما بخواهیم به صورت کلی، مسأله را این طوری بگوییم که اطلاق دلیل قید بر اطلاق دلیل مأموربه حکومت دارد، این با آن ضابطه ای که در باب حکومت عرض کردیم تطبیق نمی کند و مقتضای آن ضابطه این است که مسأله، کلیت ندارد. گاهی حکومت از این طرف است، گاهی حکومت از آن طرف است، گاهی هم حکومتی تحقق ندارد و در نتیجه بین اطلاقین تعارض تحقق پیدا می کند.

تفصیل وحید بهبهانی(ره) در مورد اطلاق دلیل قید و اطلاق دلیل مأموربه

اینجا مرحوم علامه بزرگ وحید بهبهانی که از بزرگان فقهای شیعه و از اعاظم فقهای شیعه است یک تفصیلی در ما نحن فیه داده اند لکن در بیان مراد ایشان و در توجیه کلام ایشان اختلاف واقع شده است. اصل حرف ایشان این است، ایشان اصلا کلمۀ حکومت و امثال ذلک را مطرح نکرده اند، اسمی از حکومت و تقدیم و تقدّم و مثل اینها در بین نیاورده اند ولی در این مسأله فرموده اند که این جزئی که شما در آن تردید دارید که آیا جزئیت مطلقه دارد یا جزئیتش اختصاص به حال تمکّن دارد، این جزئیتش از کجا و از چه دلیلی استفاده شده است ؟ اگر جزئیتش از دلیلی مثل«لا صلوه الا بفاتحه الکتاب و لا صلوه الا بطهور» و از این قبیل تعبیرات استفاده شده باشد، در چنین جزئی اگر شما قدرت بر اتیان آن جزء نداشته باشید، بقیۀ اجزاء را هم لازم نیست اتیان بکنید. دیگر لازم نیست مأموربه را در خارج انجام بدهید. اما اگر جزئیت جزء، مانعیت مانع، شرطیت شرط از این نوع ادله استفاده شده باشد که دلیل بگوید: «ارکع فی الصلوه، اسجد فی الصلوه، لا تلبس الحریر فی الصلوه» از این قبیل اوامر و نواهی غیریه(به تعبیر ایشان) استفاده بشود اینجا اگر شما فرضا قدرت بر رکوع نداشته باشید، بقیۀ نماز را باید انجام بدهید، بقیۀ مأموربه را حتما باید ایجاد بکنید.

پس آن چه ایشان فرموده است بدون اینکه دلیلش را بیان بکند، بدون اینکه کلمۀ حاکم و محکوم در عبارت ایشان وجود داشته باشد، فقط همین است که اگر جزئیت از تعبیراتی مثل«لا صلوه الا بفاتحه الکتاب» استفاده شد، «عند تعذر هذا الجزء» بقیۀ اجزاء هم وجوب اتیان ندارد، اما اگر جزئیت از راه اوامر غیریه مثل«ارکع فی صلاتک، اقراء